Yeni Değiştirilen Motor Yağı Neden Birkaç Günde Simsiyah Olur?
motor yağını yeni değiştirdiniz, birkaç gün sonra kontrol çubuğunu çıkardınız ve kutudan altın sarısı dökülen yağın mürekkep gibi siyaha dönüştüğünü gördünüz. ilk şüphe genellikle ustanın yağı hiç değiştirmediğidir. oysa özellikle dizel motorlarda yeni yağın çok kısa sürede kararması olağan olabilir. yağ yalnızca parçaların arasında kaygan bir tabaka oluşturmaz; yanma artıklarını toplayıp motorun içinde bir yere yapışmalarını da engeller. rengi değiştiren şey çoğu zaman yağın bozulması değil, topladığı maddeleri üzerinde taşımasıdır.
motorun yanma odasıyla karteri birbirinden piston ve piston segmanları ayırır ancak bu bölme tamamen gaz geçirmez değildir. yakıt yandığında oluşan gazların küçük bir bölümü segmanların çevresinden aşağı kaçar. “blow-by” adı verilen bu geçişle beraber çok ince kurum parçacıkları, kısmen yanmış yakıt ürünleri ve asidik bileşikler de motor yağına ulaşabilir.
bu olay dizel motorlarda daha belirgindir. dizel yanması doğası gereği benzinli motora kıyasla daha fazla kurum oluşturabilir. egzozdaki kurumun büyük bölümü dışarı atılıp partikül filtresinde tutulsa bile yanma odasından segmanların arkasına geçen küçük miktar yağla karışmaya yeter. kurum son derece güçlü bir siyah pigment olduğu için yağın tamamını karartmak için gözle büyük görünecek miktarlara ihtiyaç yoktur.
modern motor yağlarının içinde deterjan ve dispersan adı verilen katkılar bulunur. deterjanlar yüksek sıcaklıktaki metal yüzeylerde tortu oluşmasını azaltmaya yardımcı olur. dispersanlar ise yağa ulaşan kurum ve diğer küçük parçacıkların birbirlerine yapışıp büyümelerini, çamur haline gelmelerini veya motor yüzeylerine çökmelerini engeller. parçacıkları yağın içinde ayrı ayrı askıda tutarak yağ filtresine ve sonraki yağ değişimine kadar taşırlar.
yağın siyaha dönmesi tam olarak bu noktada ortaya çıkar. çok ince parçacıklar motorun bir köşesinde birikmek yerine birkaç litre yağın içine eşit biçimde dağıldığında kontrol çubuğundaki tek damla bile kapkara görünür. shell’in teknik açıklamasında da dispersanların parçacıkları birbirinden ayrı tuttuğu ve yağın siyah görünmesine bu askıdaki parçacıkların neden olduğu belirtiliyor.
yağ filtresinin bütün bu siyahlığı ortadan kaldırmaması da filtrenin bozuk olduğu anlamına gelmez. filtre, yağ kanallarına ve yataklara zarar verebilecek daha büyük parçacıkları yakalamaya çalışır. dispersanların ayrı tuttuğu çok küçük kurum parçacıklarının önemli bir bölümü ise yağla beraber dolaşabilir. filtre bunların tamamını yakalayacak kadar sık yapılırsa yağın geçişini de aşırı derecede kısıtlayabilir.
yeni yağın daha motor ilk çalıştırıldığında koyulaşmasının ikinci nedeni, yağ değişimi sırasında eski yağın tamamının dışarı alınamamasıdır. karter boşaltılsa ve filtre yenilense bile yağ kanallarında, yağ pompasında, soğutucuda, turbo besleme hattında ve parçaların yüzeylerinde bir miktar eski yağ kalabilir. motor çalıştığında bu koyu kalıntı yeni yağla hemen karışır. dizel motorda buna yeni oluşan kurum da eklenince birkaç kilometre önce doldurulan yağ yıllardır kullanılıyormuş gibi görünebilir.
bakımları geciktirilmiş veya içinde tortu oluşmuş bir motora deterjan ve dispersan gücü yüksek yeni bir yağ konulduğunda kararma daha da hızlı olabilir. yeni yağ eski birikintilerin bir bölümünü yüzeylerden çözüp bünyesine alır. bu durum yağın temizlik yaptığını gösterebilir fakat çok kirli bir motorda çözülen malzeme yağ filtresini kısa sürede doldurabileceği için “nasıl olsa temizleniyor” denilerek sınırsız biçimde normal kabul edilmemelidir.
benzinli motorların yağı da zamanla koyulaşır ancak değişim çoğunlukla dizeldeki kadar hızlı ve keskin olmaz. ısı ve oksijen yağı oksitleyebilir; yanma artıkları, doğrudan püskürtme sistemlerinden gelen kurum, yakıt seyrelmesi ve eski tortular rengi değiştirebilir. dolayısıyla “dizelde siyah normal, benzinlide kesin arıza” şeklinde değişmez bir kural da yoktur. motor tipi, kilometresi, kullanım biçimi ve yağın formülü sonucu etkiler.
buradaki kritik hata, kararmayı yağın kaliteli olduğunun kesin kanıtı saymaktır. siyahlaşma çoğu zaman katkıların parçacıkları askıda tuttuğunu gösterebilir ama yağın viskozitesinin hâlâ doğru olduğunu, katkılarının tükenmediğini veya içinde aşırı yakıt ve kurum bulunmadığını tek başına kanıtlamaz. aynı şekilde yağın uzun süre açık renkli kalması da onun hâlâ kusursuz olduğu anlamına gelmez.
motor yağının gerçek durumu rengine bakılarak ölçülemez. kullanılmış yağ analizlerinde viskozite, oksidasyon, kurum miktarı, yakıt seyrelmesi, su, soğutma sıvısı, aşınma metalleri ve asitleri nötralize eden katkı rezervi gibi değerler incelenir. birbirine aynı görünen iki siyah yağdan biri görevini sürdürebilirken diğeri koruyucu özelliğinin önemli bölümünü kaybetmiş olabilir.
kararmış fakat normal akışkanlığını koruyan yağla, siyah katran kıvamına gelmiş yağ da aynı şey değildir. yağın içinde metal parıltıları bulunması, sütlü kahve rengini alması, belirgin biçimde yakıt kokması, seviyesinin kendiliğinden yükselmesi, yağ basıncı uyarısı veya olağan dışı yağ eksiltme görülmesi yalnız renkle açıklanamaz. bunlar aşınma, soğutma sıvısı karışması, yakıt seyrelmesi veya başka bir motor sorununun araştırılmasını gerektirebilir.
bu nedenle yağın değişim zamanına kontrol çubuğundaki renge bakarak karar verilmez. araç üreticisinin belirlediği kilometre ve süre, kullanılan yağın gerekli onayları ve ağır kullanım koşulları esas alınır; özel durumlarda en doğru cevabı kullanılmış yağ analizi verir.
yani birkaç gün önce konulan yağın simsiyah olması, ustanın bidondaki eski yağı motora geri döktüğünün kanıtı değildir. özellikle dizel motorda o siyahlık, yanma odasından kaçan kurumun motorun duvarlarına yapışmak yerine yağın içinde dolaştırılmasının görünür halidir. motor yağının işi temiz kalmak değil, motoru temiz tutmaktır.
kaynaklar:
https://www.valvolineglobal.com/…hat-is-engine-oil/
https://www.valvolineglobal.com/…s/motor-oil-myths/
https://www.shell.com/…al-talk/engine-break-in.html
