İsrail'in Siber İstihbarat Örgütü: Birim 8200
israil'in en büyük askeri birimi olan unit 8200, bir sinyal istihbaratı (sıgınt) biriminden dünyanın en güçlü siber istihbarat örgütlerinden birine dönüşmüştür. 1948'den bu yana yaşanan bu evrim, askeri zaferler ve yıkıcı istihbarat başarısızlıklarıyla şekillenmiştir. birimin hikayesi, modern istihbaratın teknolojiye aşırı bağımlılığının hem gücünü hem de körlüğünü gözler önüne serer. stuxnet'ten pegasus'a, lavender yapay zekasından 7 ekim felaketine kadar unit 8200'ün izleri, 21. yüzyılın en tartışmalı güvenlik ve etik meselelerinin merkezindedir.
1. kuruluştan günümüze: bir istihbarat biriminin yetmiş yıllık evrimi
unit 8200'ün kökleri, osmanlı dönemine kadar uzanır. 1915-1917 yıllarında nılı adlı gizli yahudi casus ağı, ingilizler adına osmanlı ordusunu izlemiştir. modern anlamda ilk sinyal istihbaratı birimi ise 1929'da kurulan shin mem 2 (s.m.2) olmuştur; bu birim haganah bünyesinde radyo istihbaratı topluyordu.
1940-1948 arasında shaı (sherut yediot - "bilgi servisi"), haganah'ın istihbarat ve karşı casusluk kolu olarak görev yaptı. shaı, 30 haziran 1948'de feshedildi ve üç ayrı örgüte bölündü: askeri istihbarat (sonradan aman), shin bet ve mossad.
1948 bağımsızlık savaşı sırasında küçük radyo dinleme ekipleri arap ordularının iletişimlerini izledi. bu ekipler mısır ordusunun şifresini kırmayı başardı. 1952'de resmi olarak "2. istihbarat servisi birimi" adıyla kuruldu; ardından unit 515 adını aldı. 1953-1954'te tel aviv'in kuzeyindeki glilot kavşağı'ndaki üsse taşındı. altı gün savaşı'ndan sonra birimin adı unit 848 oldu.
1973 yom kippur savaşı felaketinin ardından birlik tamamen yeniden yapılandırıldı ve unit 8200 adını aldı. bu isim değişikliği, temiz bir sayfa açma iradesiyle yapıldı. birimin komutanı her zaman tuğgeneral rütbesindedir; kimlikleri görev süresince gizli tutulur.
bugün unit 8200, tahminen 5.000-15.000 personeli ile israil savunma kuvvetleri'nin en büyük birimi konumundadır. yıllık bütçesinin 3 milyar doların üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. ana karargahı glilot'un yanı sıra, negev çölündeki urim sıgınt üssü dünyanın en büyük dinleme istasyonlarından biridir -30'dan fazla uydu anteniyle ortadoğu, avrupa, asya ve afrika'daki iletişimleri izler.
asker seçimi son derece titizdir. magshimim programı ile 16-18 yaş arası öğrencilere kodlama ve siber güvenlik eğitimi verilir. talpiot programı (1979'da kurulmuş) ise en seçkin askeri eğitim programıdır: yılda yaklaşık 70 öğrenci, 10.000 aday arasından seçilir; fizik, matematik veya bilgisayar bilimleri alanında lisans derecesi alır ve 9 yıl hizmet taahhüdü verir.
2. 1967 altı gün savaşı: istihbaratın altın çağı
altı gün savaşı, unit 515'in (o dönemki adı) en parlak başarı anıydı. 1965'te fas kralı ıı. hassan, arap liderler arasındaki gizli bir toplantının kayıtlarını israil'e iletti. bu kayıtlar, arap ordularının savaşa hazır olmadığını ortaya koydu. aman araştırma bölümü başkanı tümgeneral shlomo gazit: "mısır zırhlı kolordusu'nun ne kadar hazırlıksız olduğunu biliyorduk" demiştir.
sıgınt birimleri, mısır uçaklarının havalimanlarında kanat kanada park edildiğini tespit etti -bu bilgi, 5 haziran 1967'deki yıkıcı önleyici hava saldırısının planlanmasında kritik rol oynadı. mısır hava kuvvetlerinin %90'ından fazlası pistlerde imha edildi.
savaşın en ünlü istihbarat başarısı, 6 haziran 1967'de unit 515'in dinlediği nasır-kral hüseyin telefon görüşmesidir. bu görüşmede nasır, hüseyin'e mısır hava kuvvetlerinin israil havalimanlarını bombaladığını söyledi -bu tamamen yanlıştı. daha da önemlisi, saldırılara abd ve ingiliz uçaklarının katıldığına dair ortak bir yalan açıklama yapılmasını önerdi. israil, istihbarat şefi tümgeneral aharon yariv'in itirazlarına rağmen bu kaydı ordu radyosu'nda yayınladı ve ardından uluslararası basına dağıttı. bu, israil'in kamuoyuna ilk kez bir dinleme kaydını açıklamasıydı.
savaş sonrasında, 12 haziran 1967'de hermon dağı'ndaki mevzi savaşsız ele geçirildi. iki yıl içinde burası, unit 848 ve hava kuvvetleri'nin kullandığı kritik bir dinleme ve gözetleme istasyonuna dönüştürüldü -"ulusun gözleri ve kulakları" lakabını aldı.
3. 1973 yom kippur savaşı: hermon dağı'nın düşüşü ve istihbarat felaketi
konsepsiya doktrini ve kör edici etkileri
yom kippur felaketi, "konsepsiya" (?????????) adlı analitik paradigmaya körü körüne bağlılıktan doğdu. aman başkanı tümgeneral eli zeira liderliğinde benimsenen bu doktrin iki temel varsayıma dayanıyordu: (1) mısır, hava üstünlüğü elde etmeden -yani gelişmiş sovyet savaş uçakları ve scud füzeleri almadan -savaşa girmeyecekti; (2) suriye, mısır olmadan saldırmayacaktı.
bu varsayımlar, israil'in mısır'daki en değerli casusu eşref mervan (kod adı "melek") tarafından sağlanan istihbarata dayanıyordu. sovyet uçaklarının teslimatı 1974 sonuna planlandığından, zeira 1973'te güvende olduklarına inanıyordu. ama temel hata şuydu: analistler mısır'ın savaşı *kazanamayacağını* biliyordu, ancak sadat'ın diplomatik süreç başlatmak için kaybedebileceği bir savaşı bile başlatabileceğini hesaba katmadı.
göz ardı edilen uyarılar akıl almaz boyuttaydı. israil istihbaratı 45 "savaş işareti" belirlemişti; ekim 1973 başında 30'dan fazlası mevcuttu. ürdün kralı hüseyin, 25 eylül 1973'te gizlice başbakan golda meir ile buluşup mısır-suriye saldırısı konusunda uyardı -uyarı ciddiye alınmadı. 5 ekim'de çözülen bir telgraf, sovyet vatandaşlarının suriye ve mısır'dan tahliye edildiğini gösterdi -çok net bir savaş sinyali. unit 848 komutanı yarbay yoel ben-porat, mısır'a yerleştirilmiş gizli dinleme cihazlarının etkinleştirilmesini defalarca talep etti ama zeira reddetti. onay ancak 6 ekim sabahı -saldırıdan saatler önce- verildi.
* hermon dağı üssünün düşüşü
6 ekim 1973, saat 13:00 civarında dört sovyet yapımı mı-8 helikopter şam'dan havalandı. suriye'nin seçkin 82. paraşüt taburu komutanı yarbay ahmed rifai el-cocu liderliğinde 350-600 komando, hermon üssüne saldırdı. üste yalnızca 55-60 asker vardı; çoğunluğu savaş deneyimi olmayan istihbarat uzmanıydı.
saat 15:58'de üstle irtibat kesildi. 16 israil askeri öldürüldü, ikisi esir alındıktan sonra idam edildi. 31 asker esir düştü. suriyeli istihbarat uzmanları birkaç gün sonra üsse geldiler ve elektronik ekipmanların çoğunu sağlam buldular.
esirler arasında unit 848'in ağ istihbarat subayı amos levinberg vardı. en yüksek güvenlik seviyesine sahip olan ve olağanüstü bir hafızası bulunan levinberg, tutsaklarına israil'in imha edildiği söylenince buna inandı. klostrofobisinden yararlanan suriyeli sorgucular, levinberg'den fiziksel işkence uygulamadan tüm bildiklerini aldı. israil'in suriye'nin tüm radyo iletişimlerini dinlediğini, suriye topraklarına sızarak iletişim kablolarına dinleme cihazları yerleştirdiğini ifşa etti. bu bilgiler doğrudan hafız esad'a iletildi. levinberg, istihbarat camiasında "israil'e en çok zarar veren kişi" olarak tanımlandı.
8 ekim'deki ikinci savaşta 150 golani askeri gündüz tırmanışa geçti ve ağır ateşle karşılaştı -23 asker şehit düştü, üs geri alınamadı. ancak 21-22 ekim'deki üçüncü savaşta (operasyon dessert) çok yönlü bir saldırıyla üs geri alındı; 55 golani askeri şehit oldu, 79 asker yaralandı.
* agranat komisyonu
21 kasım 1973'te kurulan ve yüksek mahkeme başyargıcı şimon agranat başkanlığındaki komisyon, 140 oturum düzenledi ve 58 tanık dinledi. 1 nisan 1974'teki ara rapor, konsepsiya'ya "doktriner bağlılığı" başarısızlığın kökeni olarak nitelendirdi.
görevden alınanlar arasında aman başkanı zeira, yardımcısı tuğgeneral arieh şalev ve genelkurmay başkanı david elazar vardı. golda meir ve moşe dayan doğrudan sorumlu tutulmadı ama kamuoyu baskısıyla istifa ettiler. komisyon, istihbarat analizinde çoğulculuk, eleştirel düşünce mekanizmaları ve "şeytan'ın avukatı" birimi kurulmasını önerdi. unit 848, unit 8200 olarak yeniden adlandırıldı ve kökten bir yapısal dönüşüm geçirdi.
4. stuxnet: ilk gerçek siber silah ve natanz operasyonu
stuxnet, 2010'da keşfedilen 500 kilobaytlık bir bilgisayar solucanıydı -fiziksel yıkıma yol açmak için tasarlanan bilinen ilk kötü amaçlı yazılım. abd ve israil'in ortak operasyonu olan "olympic games" (olimpiyat oyunları) kapsamında geliştirildi. operasyon başkan george w. bush döneminde başladı ve barack obama döneminde hızlandırıldı. israil tarafında geliştirme sorumluluğu büyük ölçüde unit 8200'e atfedilir.
hedef, iran'ın natanz uranyum zenginleştirme tesisindeki gaz santrifüjleriydi. stuxnet, microsoft windows'taki dört sıfır-gün açığını kullanıyor, ardından siemens step7 yazılımını arıyor ve programlanabilir mantık denetleyicilerini (plc) hedef alıyordu. hava boşluklu ağa, enfekte bir usb bellek aracılığıyla girdi. santrifüjlerin dönüş hızlarını manipüle ederek parçalanmalarına neden olurken, izleme ekranlarına normal çalışma verileri gönderiyordu.
test aşamasında, libya'dan elde edilen p-1 santrifüjlerle natanz'ın sanal bir kopyası oluşturuldu ve abd enerji bakanlığı laboratuvarlarında denenendi. 2008'de erken bir versiyon zaten natanz'ı hedef alıyordu. israilli geliştiricilerin daha agresif yayılma mekanizmaları eklemesi sonucu solucan kontrolden çıkarak internete yayıldı ve 17 haziran 2010'da belaruslu virusblokada firması tarafından tespit edildi.
stuxnet yaklaşık 1.000 santrifüjü -iran'ın toplam kapasitesinin beşte birini- imha etti. iran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını en az 1,5 yıl geciktirdi. operasyonun ayrıntıları, nyt muhabiri david sanger'ın haziran 2012'deki makalesi ve "confront and conceal" kitabıyla kamuoyuna açıklandı. alex gibney'in "zero days" (2016) belgeseli de konuyu derinlemesine işledi.
5. pegasus casus yazılımı: nso group ve küresel gözetim skandalı
nso group, 2010'da herzliya'da üç kurucu tarafından kuruldu: niv carmi (eski mossad ajanı), shalev hulio ve omri lavie (her ikisi de unit 8200 mezunu). isimlerin baş harfleri nso'yu oluşturur. şirketin araştırma ekibinin neredeyse tamamı unit 8200 ve diğer israil askeri istihbarat birimlerinin eski mensuplarından oluşmaktadır.
pegasus, akıllı telefonlara sıfır-tıklama (zero-click) yöntemiyle sızan askeri düzeyde bir casus yazılımıdır -hedefin hiçbir etkileşimine gerek kalmadan cihaza yüklenir. yüklendikten sonra mesajlara, aramalara, gps konumuna, kameraya ve mikrofona tam erişim sağlar. israil hükümeti pegasus'u silah olarak sınıflandırır ve ihracatı savunma bakanlığı onayına tabidir.
bilinen istismar zincirleri arasında forcedentry (2021, apple imessage açığı), blastpass (2023, ios 16.6) ve whatsapp'a yönelik "hummingbird" operasyonları (eden, heaven, erised) sayılabilir. nso'nun ar-ge harcaması 2024'te 59 milyon dolardı.
pegasus projesi soruşturması, 50.000'den fazla telefon numarasından oluşan bir sızdırılmış liste ortaya çıkardı. 50'den fazla ülkede 1.000'den fazla kişi tespit edildi: 189 gazeteci, 85 insan hakları savunucusu, 600'den fazla politikacı (fransa cumhurbaşkanı emmanuel macron, hindistan muhalefet lideri rahul gandhi dahil). müşteri ülkeler arasında suudi arabistan, bae, meksika, macaristan, hindistan, fas, ruanda, azerbaycan ve diğerleri yer alıyordu.
pegasus'un en karanlık bağlantısı cemal kaşıkçı cinayetidir. toronto üniversitesi citizen lab'ın araştırması, kaşıkçı'nın yakın çevresinin -eşi hanan elatr (cinayetten 6 ay önce, 22 nisan 2018'de), nişanlısı hatice cengiz (cinayetten dört gün sonra) ve oğlu abdullah -pegasus ile hedef alındığını ortaya koydu.
3 kasım 2021'de abd ticaret bakanlığı, nso group'u entity list'e (kara listeye) aldı. apple, kasım 2021'de nso'yu "ahlaksız 21. yüzyıl paralı askerleri" diye nitelendirerek dava açtı. whatsapp/meta davası, mayıs 2025'te 167,3 milyon dolar cezayla sonuçlandı (daha sonra ~4 milyon dolara indirildi). nso'nun mali durumu kötüleşmiştir: 2024'te 12 milyon dolar zarar, bankada yalnızca 5,1 milyon dolar kalmıştır.
israil hükümeti, pegasus satışlarını diplomatik araç olarak kullandı -satışlar, abraham anlaşmalarının müzakeresinde ve arap/müslüman ülkelerle ilişkilerin güçlendirilmesinde rol oynadı. pegasus projesi skandalından sonra onaylı ülke sayısı 102'den 37'ye düşürüldü.
6. startup fabrikası: unit 8200 mezunlarının kurduğu teknoloji imparatorluğu
unit 8200, israil'in "startup ulusu" kimliğinin temel taşıdır. birimin yarattığı girişimcilik boru hattı benzersizdir: genç israilliler 18-21 yaşlarında en ileri siber teknolojilerle çalışır, ardından bu becerileri özel sektöre taşır.
check point software technologies, bu ekosisteminin ilk ve en ikonik ürünüdür. 1993'te unit 8200 üssü glilot'ta tanışan gil shwed, shlomo kramer ve marius nacht tarafından kuruldu. shwed, unit 8200'deki hizmeti sırasında geliştirdiği "stateful inspection" teknolojisini ticarileştirdi. bugün check point'in piyasa değeri ~21 milyar dolar, yıllık geliri ~2,4 milyar dolardır. aralık 2024'te 31 yıllık ceo'luğundan ayrılan shwed'in yerini alan nadav zafrir, bizzat unit 8200'ün eski komutanıdır.
cyberark, 1999'da unit 8200 mezunları udi mokady ve alon cohen tarafından kuruldu. ayrıcalıklı erişim yönetimi (pam) alanının öncüsü olan şirket, temmuz 2025'te palo alto networks tarafından 25 milyar dolara satın alındı.
waze, unit 8200 mezunları uri levine, ehud shabtai ve amir shinar tarafından kuruldu ve 2013'te google'a 1,15 milyar dolara satıldı. wiz ise 2020'de dört unit 8200 mezunu tarafından kurularak 2025'te google tarafından 32 milyar dolara -google tarihinin en büyük satın almasıyla- satın alındı.
diğer önemli şirketler arasında palo alto networks (kurucusu nir zuk, check point'ten ayrıldı), ımperva (shlomo kramer), verint systems, nıce systems, cellebrite, cybereason, viber (talmon marco), wix.com (avishai abrahami) ve argus cyber security sayılabilir. halka açık beş abd siber güvenlik şirketinin toplam piyasa değeri ~160 milyar dolardır (wsj, 2024).
haziran 2025 itibarıyla abd teknoloji sektöründe 1.400'den fazla israil istihbarat mezunu çalışmaktadır; bunların 900'den fazlası unit 8200 kökenlidir. microsoft ~250, google, nvidia, meta, ıntel ve apple ise düzinelerce unit 8200 mezunu istihdam etmektedir.
7. gözetim teknolojilerinin küresel ihracatı ve "filistin laboratuvarı" tezi
israil, dünyada en fazla casus yazılım şirketi merkezine ev sahipliği yapan ülkedir. nso group'un yanı sıra cellebrite (telefon kırma teknolojisi ufed), verint, candiru, ıntellexa/predator ve elbit systems gibi şirketler küresel gözetim pazarında öncü konumdadır. israil savunma ihracatı 2023'te 13 milyar dolara ulaşmıştır.
eleştirmenler, bu teknolojilerin otoriter rejimler tarafından gazetecilere, aktivistlere ve muhalefete karşı kullanıldığını belgelemektedir. cellebrite'nin ufed cihazı rusya'da 26.000'den fazla kez kullanılmış, hong kong polisi joshua wong'un telefonunu bu teknolojiyle kırmış, myanmar'da reuters gazetecilerine karşı kullanılmıştır.
avustralyalı gazeteci antony loewenstein'ın "the palestine laboratory" (verso books, 2023) kitabı, bu alanda en etkili çalışmalardan biridir. merkezi tez: israil, işgal altındaki filistin topraklarını kontrol, baskı ve gözetim sistemlerini mükemmelleştirmek için bir "laboratuvar" olarak kullanmış ve ardından bu teknolojileri "sahada test edilmiş" etiketiyle uluslararası pazara sunmuştur. kitap; hindistan (modi hükümeti), çin (uygur baskısı), abd-meksika sınırı, myanmar ve güney afrika (apartheid dönemi) dahil olmak üzere geniş bir coğrafyayı kapsar.
israilli antropolog jeff halper'ın "war against the people" (pluto press, 2015) eseri ise "küresel pasifikasyon" kavramını öne sürer: israil, işgal deneyimini yüksek teknolojili güvenlik ürünlerine dönüştürüp küresel ölçekte ihraç etmektedir. neve gordon ve nicola perugini'nin akademik çalışmaları da insan hakları dilinin nasıl egemenlerin aracına dönüştüğünü inceler.
8. 7 ekim 2023: yarım yüzyıl sonra tekrarlanan felaket
jericho wall belgesi ve görmezden gelinen uyarılar
israil istihbaratı, hamas'ın saldırı planını ayrıntılarıyla içeren yaklaşık 40 sayfalık bir belgeye sahipti. "jericho wall" (eriha surları) kod adlı bu doküman, hamas'ın 7 ekim'de uyguladığı planın birebir tarifini içeriyordu: roket saldırısıyla başlangıç, insansız hava araçlarıyla sınır kameralarının ve otomatik silahların etkisiz hale getirilmesi, paraşütçüler ve motosikletlerle toplu sızma, 200-250 rehin alınması (gerçekte 251 kişi kaçırıldı), re'im askeri üssünün ele geçirilmesi. belge, 2016 ve 2018'den bu yana sürekli güncellenmişti; son versiyonu mayıs 2022'de derlendi.
aman başkanı tümgeneral aharon haliva, güney komutanlığı komutanları ve diğer üst düzey yetkililer belgeyi gördü. ancak plan "gerçekçi değil" ve hamas'ın kapasitesini aşan "hayalci" bir doküman olarak değerlendirildi. bu, 1973 konsepsiya'sının birebir tekrarıydı: hamas "ne istekli ne de muktedir" olarak görülüyordu.
* dijital bağımlılık ve analog körlük
hamas, iki yıl boyunca planlama iletişimlerini gazze tünellerine döşenen kablolu telefon hatları üzerinden yürüttü. bilgisayar ve cep telefonu kullanımından tamamen kaçındı. toplantılar yüz yüze, talimatlar kuryelerle iletildi. eski shin bet başkanı ami ayalon: "istihbaratınızın büyük çoğunluğu sıgınt'e dayanıyorsa, cep telefonu veya dijital iletişim kullanmayan birine karşı kör olursunuz" dedi.
daha da vahimi, unit 8200 2022'de hamas'ın el telsizlerini dinlemeyi bırakmıştı -"zaman kaybı" olarak değerlendirilmişti. 7 ekim'de öldürülen hamas savaşçılarının üzerinde, saldırının koordinasyonunda kullanılan telsizler bulundu. birlik, gazze sınırı yakınlarında gece ve hafta sonları operasyonları tamamen durduruyordu -saldırı cumartesi (şabat) sabahı geldi. güney komutanlığı'na ulaşan istihbarat raporlarının %98'i unit 8200'den geliyordu; bu tek kaynağa bağımlılık kör bir nokta yarattı.
* kadın gözetleme askerleri: "biz uyardık, bizi dinlemediler"
unit 414 bünyesindeki tatzpitaniyot (kadın gözetleme askerleri), gazze sınırındaki nahal oz üssünden aylarca hamas'ın eğitim faaliyetlerini raporladı: çit yıkma tatbikatları, sivil katliamı provası, tank ele geçirme eğitimi, haritalarla çit incelemesi, patlayıcı denemeleri. uyarıları sürekli olarak reddedildi: "çiftçiler, endişelenme", "dramatik olmayı bırak, git su iç", "bu kızlar yine hayal kuruyor". bir asker, uyarılarına devam ederse askeri mahkemeyle tehdit edildi. hayatta kalan maya desiatnik: "olan biteni gördük, onlara anlattık ve öldürülenler biz olduk" dedi.
7 ekim'de nahal oz üssünde 15 kadın gözetleme askeri öldürüldü, çoğu komuta merkezinde yanarak can verdi, 7 tanesi kaçırıldı. o sabah görevdeki tatzpitaniyotlardan yalnızca 2'si ölüm veya kaçırılmadan kurtulabildi.
* hesap verme
aman başkanı haliva, shin bet başkanı ronen bar, genelkurmay başkanı herzi halevi ve güney komutanlığı komutanları istifa etti. unit 8200 komutanı tuğgeneral yossi sariel ise sorumluluk almayı en uzun süre reddeden isim oldu. iç toplantılarda birimin "gerekli tüm istihbaratı sağladığını" iddia etti. ancak 12 eylül 2024'te istifa etti. kimliği, amazon'da yayımlanan "the human machine team"kitabındaki dijital izler nedeniyle the guardian tarafından nisan 2024'te ifşa edilmişti.
9. lavender ve habsora: yapay zekanın hedefleme makinesi
lavender sistemi
+972 magazine muhabiri yuval abraham'ın 3 nisan 2024'te yayımladığı soruşturma, "lavender" adlı yapay zeka sistemini ortaya çıkardı. sistem, makine öğrenimini kullanarak gazze'deki 2,3 milyon kişinin tamamının verilerini işliyor ve her bireye 1-100 arası bir "derece" atayarak hamas veya islami cihad üyeliği olasılığını değerlendiriyordu.
zirve döneminde lavender, 37.000 kişiyi potansiyel suikast hedefi olarak işaretledi. istihbarat subayları, her hedefi onaylamak için yalnızca ~20 saniye harcadıklarını ve bu kontrolün sadece hedefin erkek olduğunu doğrulamaktan ibaret olduğunu itiraf etti. sistemin bilinen %10 hata oranı -yani yaklaşık 3.700 masum kişinin hedef listesinde olması- biliniyordu ve kabul ediliyordu.
"where's daddy?" (baba nerede?) adlı tamamlayıcı sistem, hedeflenen kişileri eve dönene kadar takip ediyor ve gece saatlerinde aile evlerinde bombalanmalarını sağlıyordu. düşük rütbeli militanlar için hedef başına 15-20 sivil kayıp, üst düzey komutanlar için 100'den fazla sivil kayıp kabul ediliyordu. düşük rütbeli hedefler, güdümsüz bombalarla ("dumb bombs") vuruluyordu -"önemsiz insanlara pahalı bomba harcamak istemezsiniz."
* habsora (incil) sistemi
habsora, yuval abraham'ın kasım 2023'teki soruşturmasıyla ortaya çıktı. lavender'ın aksine insanları değil binaları ve yapıları hedef olarak üreten bir yapay zeka sistemidir. eski israil genelkurmay başkanı aviv koçavi'ye göre yapay zeka öncesi dönemde yılda ~50 hedef üretilirken, 2021 savaşında habsora ile günde 100 hedef üretilebiliyordu. mevcut savaşta bu sayı günde 250'ye çıkmıştır. aralık 2023 itibarıyla 22.000'den fazla hedef vurulmuştu.
her iki sistem de unit 8200 tarafından geliştirildi. sariel'in 2021 tarihli kitabında insan analistleri "darboğaz" olarak tanımladığı ve yapay zekanın "on binlerce hedef" üretmesini savunduğu bölümler, bu sistemlerin fikri temelini oluşturmaktadır.
* uluslararası tepkiler ve hukuki sonuçlar
human rights watch (eylül 2024), sistemlerin "hatalı veri ve yaklaşık tahminler" kullandığını ve uluslararası insancıl hukuku ihlal etme riski taşıdığını belgeledi. bm özel raportörü ben saul: raporlar doğruysa "israil'in gazze'deki birçok saldırısı, orantısız saldırı düzenleme savaş suçu teşkil eder" dedi. amnesty ınternational, aralık 2024'te yayımladığı 296 sayfalık raporunda israil'in gazze'de soykırım işlediği sonucuna vardı.
ağustos 2025'te the guardian, +972 magazine ve local call'ın ortak soruşturması, unit 8200'ün microsoft azure bulut platformunda günlük milyonlarca filistinli telefon görüşmesinin kaydını sakladığını ortaya çıkardı -temmuz 2025 itibarıyla 11.500 terabayt veri. eylül 2025'te microsoft, unit 8200'ün azure erişimini sonlandırdı- savaş başladıktan sonra bir abd teknoloji şirketinin israil ordusundan hizmet çekmesinin ilk örneği.
10. hizmet reddi mektupları: vicdanın isyanı
12 eylül 2014'te, 43 unit 8200 yedek askeri ve gazisi (33 er ve 10 subay), israil tarihinin ilk istihbarat birimi toplu ret mektubunu yayımladı. mektup, aynı anda yedioth ahronoth ve the guardian'da basıldı.
mektubun açılış cümlesi: "biz, unit 8200 gazileri, geçmiş ve mevcut yedek askerler, filistinlilere yönelik eylemlere katılmayı reddediyor ve işgal altındaki topraklar üzerindeki askeri kontrolü derinleştirmede araç olmaya devam etmeyi reddediyoruz."
imzacılar şu suistimalleri belgeledi: filistinlilerin cinsel yönelimlerinin işbirlikçi yapmak için şantaj aracı olarak kullanılması, tıbbi ihtiyaçların istismarı ("israil devleti, aranan kuzeniniz hakkında bilgi vermeden tedavi için çıkmanıza izin vermektense ölmenize izin verecektir"), masum sivillerin gözetimi, askeri mahkemelerde gizli istihbaratla adil yargılama hakkının engellenmesi. imzacılar, düşman devletlere yönelik istihbarat faaliyetlerine katılmaya devam edeceklerini ama filistinlilere yönelik operasyonları reddettiklerini açıkça belirtti.
tepkiler sert oldu. başbakan netanyahu mektubu "asılsız iftira" olarak nitelendirdi. 200'den fazla eski 8200 mensubu karşı mektup imzaladı. unit 8200 komutanı, 43 imzacının tamamını yedek görevden ihraç etti. ancak insan hakları avukatı michael sfard'ın ifadesiyle: "unit 8200 gazileri, bugünün israil'inin elit sınıfını oluşturuyor. birçok üst düzey israilli, bugün gazeteleri açıp çocuklarının orduda ne yaptığını okuyor."
7 ekim sonrasında ret hareketi yeni bir boyut kazandı. nisan 2025'te yaklaşık 1.000 hava kuvvetleri yedek askeri rehine anlaşması talep eden mektup yayımladı; ardından deniz kuvvetleri ve unit 8200'den yüzlerce asker katıldı. 2025 başında 100.000'den fazla yedek askerin görev başına dönmediği bildirildi. katılım oranlarının, 7 ekim sonrasındaki %120'den %50-60'a düştüğü raporlandı.
11. konsepsiya'nın gölgesi hâlâ üzerimizde
unit 8200'ün hikayesi, teknik mükemmeliyetin analitik körlüğü telafi edemeyeceğini gösteren sürekli bir uyarıdır. 1973'te mısır'ın savaşı kazanamayacağı varsayımı, sadat'ın diplomatik hesabını görmezden geldi. 2023'te hamas'ın "ne istekli ne de muktedir" olduğu inancı, tüm kanıtlara rağmen sorgulanmadı. her iki vakada da şeytan'ın avukatı mekanizması -1973 felaketinden sonra tam da bu amaçla kurulan birim- işlemedi.
birimin paradoksu burada yatmaktadır: dünyanın en gelişmiş sinyal istihbaratı kapasitesine sahip olmak, düşmanın kablolu telefon ve kurye kullandığı bir dünyada yetersiz kalır. 37.000 kişiyi hedef listesine koyan yapay zeka, 20 saniyelik insan denetiminin meşrulaştırdığı bir "kitle suikast fabrikasına" dönüşebilir. milyarlarca dolarlık gözetim teknolojisi ihraç eden bir ekosistem, aynı zamanda otoriter rejimlerin gazetecileri izleme aracı olabilir.
unit 8200'ün geleceği, üç temel gerilim üzerinde şekillenecektir: teknolojik yetkinlik ile analitik alçakgönüllülük arasındaki denge, yapay zeka otomasyonu ile insani sorumluluk arasındaki sınır ve ulusal güvenlik ile evrensel insan hakları arasındaki uzlaşması giderek zorlaşan çatışma.
