İran'da Büyük Protestolara Sebep Olan Ekonomik Krizin Özeti
bilmeyenler için son günlerde iran'da yaşananları özetleyelim
uzun bir süredir iran'da sabit kur rejimi var. kimi tümen diyor, kimi riyal. 1 tümen 10 riyal yapıyor. riyal üzerinden konuşursak, iran'da uzun bir süredir hükümet sabit kur uyguluyordu ve 1 dolar 490 bin riyaldi. ancak sokakta gerçek kur daha yüksekti. nakliyecilere de iran halkına da yanılmıyorsam ayda belirli bir litreye kadar bedava yakıt veriliyordu. önce bu yakıt olayı azaltıldı. nakliyeciler sürekli eylem yapıp durdu hatta. israil ile yaşananlardan sonra birkaç ay önce sokaktaki kur 900 bin riyale kadar çıktı. ancak sabit kur değişmedi. enflasyon aldı başını gitti... geçenlerde iran hükümeti paradan 4 tane sıfır atmaya karar verdi. aralık ayında ise rekor enflasyon açıklandı. ortalama maaşlar aylık 100 dolara kadar düştü.
hükümet ise geçenlerde bir anda alınan kararla sabit kurun kaldırıldığını açıkladı. (kısacası bende artık döviz kalmadı dedi). üreticilere destek de sona erdirildi dendi. böyle olunca 1 dolar bir anda 1, 45 milyon riyal oldu. marketlerde bir şeyin fiyatı tavan oldu. haliyle ne mal alınır ne mal satılır. yani cebinde dolar olan bir zümre hariç şu an iran'da herkes fakir bile değil, fasfakir. mesela ayda 300 dolar kazanıyordunuz diyelim. gideriniz de 100 dolar olsun. hükümet yıllardır kuru sübvanse ederek iyi kötü seni çalışmaya teşvik ediyordu. son 1,5 senede ve geçen haftaki yaşananlardan sonra şu an sadece 100 dolar kazanabilirsiniz. bunun karşısında ise gideriniz 100 dolar iken şu an 300 dolar (daha da artması muhtemel). yani bir anda +200 dolar yazarken -200 dolar zarar yazdınız. bu durumda ne çalışmanın ne beklemenin bir yararı olur. bu yüzden gerek mollalar gerek rusya, çin birşey yapamıyor. yani kısacası hiperenflasyon ve iflas açıklanmak üzere bir durum oluştu. büyük resim küçük tablo falan bilmem. yaşı hatırlayanlar için 5 nisan kararlarının da ötesinde bir durum oluştu yani.
İş Gezisi İçin İran'a Giden Birinden Ülkenin Son Durumu, Atmosferi ve Tavsiyeler
