Dünyanın En Güçlü ve Tartışmalı "Görünmez" Şirketi: Palantir Ne Yapıyor?
palantir technologies, 2003 yılında cia'nın risk sermayesi kolu in-q-tel'in desteğiyle kurulan ve bugün 340 milyar doları aşan piyasa değeriyle dünyanın en güçlü veri analiz şirketlerinden biridir. şirket, kurulduğu günden bu yana abd istihbarat topluluğunun en kritik yazılım ortağı olarak faaliyet göstermiş; ancak gözetim teknolojileri, göçmen takibi, israil ortaklığı ve siyasi bağlantıları nedeniyle sürekli tartışmaların odağında kalmıştır. peter thiel'in kişisel servetinden 30 milyon dolar tohum yatırımıyla başlayan bu macera, bugün abd ordusu ile 10 milyar dolarlık tek bir anlaşmaya, ingiltere savunma bakanlığı ile "ihalesiz!" 240 milyon sterlinlik sözleşmeye ve dünya genelinde onlarca devletin kritik altyapısına nüfuz eden bir küresel güce dönüşmüştür.
cia'in "seeing stone"u nasıl doğdu?
palantir'in hikayesi, 11 eylül 2001 saldırılarının ardından oluşan güvenlik paranoyasında başlar. paypal'ın kurucu ortağı peter thiel, dolandırıcılık tespitinde kullandıkları algoritmalarının terörle mücadeleye uyarlanabileceğini fark etti. şirket mayıs 2003'te delaware'de tescil edildi; adı j.r.r. tolkien'in "yüzüklerin efendisi"ndeki sihirli "kristal küre" palantir'den gelir -quenya dilinde "uzaktan gören" anlamına taşır. thiel, bu tolkien tutkusunu diğer girişimlerine de taşıdı: mithril capital, anduril ındustries ve kişisel yatırım araçlarından "rivendell" serileri hep aynı evrenden beslenir.
2004 yılında thiel, stanford hukuk fakültesi'ndeki eski sınıf arkadaşı alex karp'ı ceo olarak atadı. frankfurt goethe üniversitesi'nden neoklasik sosyal teori doktoralı, hiçbir teknik geçmişi olmayan karp, alışılmadık bir lider profili çiziyordu. diğer kurucu ortaklar stephen cohen (stanford bilgisayar bilimleri öğrencisi, şu anda başkan), joe lonsdale (stanford öğrencisi, sonradan 8vc'yi kuracaktı) ve nathan gettings (paypal mühendisi, ilk prototipi kodlayan isim) kadroyu tamamladı.
hiçbir geleneksel risk sermayesi fonu palantir'e yatırım yapmak istemedi; sequoia capital'in michael moritz'i toplantı boyunca karalama yaptı, kleiner perkins yöneticisi ise şirketin "kaçınılmaz başarısızlığını" anlattı. bu noktada devreye "ın-q-tel" girdi. cia'in 1999'da direktör george tenet döneminde kurduğu risk sermayesi fonu, 2004'te palantir'e yaklaşık 2 milyon dolar yatırım yaptı. tutar küçüktü ama etkisi devasa: ın-q-tel, palantir'e istihbarat topluluğunun kapılarını açtı. 2005'ten 2008'e kadar cia, palantir'in tek müşterisiydi. yazılım, bu dönemde alfa testinden geçirildi ve 2008'de amiral gemisi ürünü "gotham" piyasaya sürüldü.
peter thiel'in bugünkü net serveti yaklaşık 27,5 milyar dolar olarak tahmin edilmektedir. propublica'nın açıkladığına göre, thiel'in paypal ve sonrasında palantir/facebook yatırımlarını bir roth ıra hesabı üzerinden vergisiz büyüterek 2019'a kadar 5 milyar doları aşan bir portföy oluşturduğu belgelendi. thiel aynı zamanda facebook'un ilk dış yatırımcısı (500.000 dolar karşılığı %10,2 hisse, 2004), founders fund'un kurucu ortağı ve trump'ın en önemli siyasi bağışçılarından biridir.
starmer'ın gizli palantir ziyareti
27 şubat 2025'te ingiltere başbakanı keir starmer, washington'daki palantir genel merkezini ziyaret etti. meşhur getty images fotoğrafları, starmer'ın ingiliz askeri personeli eşliğinde tesisi gezdiğini belgelemektedir. ziyaret, palantir ceo'su alex karp ile bir toplantı ve personele soru-cevap oturumu içeriyordu. kritik nokta şudur: bu ziyaret başbakan'ın resmi ziyaret kayıtlarında yer almadı. kabine ofisi ziyareti "gayri resmi" olarak nitelendirdi ve toplantının hiçbir resmi tutanağı tutulmadı. ziyaretin, o dönemde ingiltere'nin washington büyükelçisi olan peter mandelson aracılığıyla düzenlendiği ortaya çıktı; ancak dışişleri bakanlığı, mandelson'ın toplantıyı düzenleme rolüne ilişkin hiçbir e-posta kaydı bulunmadığını açıkladı.
alex burghart'ın parlamento konuşması
muhafazakâr parti milletvekili alex burghart (brentwood ve ongar), 4 şubat 2026'da avam kamarası'nda "lord mandelson" başlıklı bir oturumda kapsamlı bir konuşma yaptı. burghart, hansard kayıtlarında belgelendiği üzere şu noktaları gündeme getirdi: starmer'ın palantir ziyaretinin resmi kayıtlarda olmaması, palantir'in global counsel'ın müşterisi olması, ardından mod'dan 240 milyon sterlinlik "ihalesiz!" sözleşme alması ve kabine sekreteri sir chris wormald'dan palantir-mod sözleşmesinin incelenmesini talep etti. konuşma, mandelson'ın büyükelçi atanmasına ilişkin tüm belgelerin -global counsel, rusya, çin ve epstein bağlantıları dahil- parlamentoya sunulmasını talep eden bir "humble address" önergesinin parçasıydı.
mandelson'ın karmaşık ağı
global counsel, peter mandelson ve benjamin wegg-prosser tarafından kasım 2010'da londra'da kuruldu. şirket, danışman lobiciler sicili'ne (orcl) kayıtlıdır ve palantir'i resmi müşteri olarak listelemektedir. palantir'in ingiltere ceo'su louis mosley, parlamento bilim komitesi'ne verdiği ifadede "global counsel'ı çalıştığımız şirketlerden biri olarak kullanmaya devam ediyoruz" dedi.
mandelson, aralık 2024'te starmer tarafından washington büyükelçisi olarak atandı. ancak abd temsilciler meclisi gözetim komitesi'nin yayımladığı epstein mahkeme belgelerinin ardından eylül 2025'te görevden alındı. 1 şubat 2026'da işçi partisi'nden, 3 şubat 2026'da lordlar kamarası'ndan istifa etti; aynı gün metropolitan polisi, "kamu görevinde suistimal" soruşturması başlattı.
mandelson-epstein bağlantısı geniş çaplı olarak belgelenmiştir: 2003'ten 2011'e uzanan dostluk, epstein'ın 2008 mahkûmiyetinden sonra bile sürmüştür. banka belgeleri, epstein'ın mandelson veya partnerine bağlı hesaplara toplam 75.000 dolar ödeme yaptığını göstermektedir. epstein'ın 2008 mali krizi sırasında mandelson'dan hassas hükümet bilgileri -500 milyar euro'luk ab kurtarma paketinin önceden bildirimi dahil- aldığı iddia edilmektedir.
240 milyon poundluk ihalesiz mod sözleşmesi
savunma bakanlığı, 30 aralık 2025'te palantir'e 240,6 milyon sterlinlik üç yıllık bir sözleşmeyi rekabetçi ihale olmaksızın doğrudan tesis etti. bakanlık, "savunma ve güvenlik muafiyetini" gerekçe gösterdi. sözleşme, palantir'in mod'dan daha önce aldığı en büyük anlaşmanın üç katından fazladır. dikkat çekici bir detay: starmer'ın şubat 2025'teki ziyaretinden sadece 10 ay sonra bu sözleşme imzalanmıştır. savunma bakanı john healey, mandelson'ın sözleşmede "hiçbir rolü olmadığını" açıkladı.
louis mosley'nin savunma konseyine atanması
palantir ingiltere ceo'su louis mosley, haziran 2025'te savunma bakanlığı'nın endüstriyel ortak konseyi'ne (ındustrial joint council) atandı -yani starmer'ın palantir ziyaretinden yaklaşık dört ay sonra. mod, bu konseyi "savunma sektörü katılımı için ana stratejik mekanizma" olarak tanımlar. mosley'nin ingiliz faşistler birliği lideri oswald mosley'nin torunu ve eski f1 patronu max mosley'nin yeğeni olması ayrı bir tartışma konusu olmuştur.
nhs ile 330 milyon sterlinlik sözleşme
nhs ingiltere, 21 kasım 2023'te palantir liderliğindeki bir konsorsiyuma (accenture, pwc, necs ve carnall farrar dahil) birleşik veri platformu (federated data platform) için 330 milyon sterlin değerinde yedi yıllık bir sözleşme verdi. rishi sunak bu dönemde başbakandı (ekim 2022 - temmuz 2024). sözleşme açık ihale yoluyla verildiği belirtilse de, 586 sayfalık sözleşmenin dörtte üçü sansürlenmiştir. eleştirenler, palantir'in covıd-19 sırasında nhs'ye hizmetlerini sadece 1 sterline sunarak "alan kazan, genişle" stratejisi izlediğini vurguladı. mayıs 2025 itibarıyla ingiltere'deki 215 hastane vakfının üçte birinden azı platformu aktif olarak kullanıyordu.
savaş alanlarından sınır kapılarına: tartışmalı operasyonlar
- ukrayna'da "hedeflemenin çoğundan biz sorumluyuz"
ceo alex karp, 2022'de "gizli" bir ziyaretle zelenskiy ile görüştü ve ortaklığın temellerini attı. palantir, kyiv'de ofis açtı ve savunma, ekonomi, eğitim ve dijital dönüşüm bakanlıkları dahil altıdan fazla ukrayna kurumuna yerleşti. metaconstellation adlı yapay zeka sistemi, uydu görüntüleri, drone verileri ve sensör ağlarından rus mevzilerini tespit ederek ateş çözümleri üretmektedir. karp'ın "yazılımımız ukrayna'daki hedeflemenin çoğundan sorumlu" açıklaması büyük yankı uyandırdı. general sir richard barrons'a göre, 20 yıl önce bir karargâh günde en fazla 10 hedef belirleyebilirken, şimdi bu sayı 300'ün üzerindedir.
ocak 2026'da başlatılan brave1 dataroom projesiyle ukrayna savunma şirketleri, palantir'in güvenli dijital platformunda gerçek savaş verilerini kullanarak yapay zeka algoritmalarını eğitmektedir. ancak carnegie barış vakfı, aralık 2025'te yayımladığı raporda "hükümetlerin savunma firmalarına artan bağımlılığının ulusal egemenliği, güvenliği ve hesap verebilirliği aşındırdığı" uyarısında bulundu. isviçre savunma kuvvetleri, aralık 2025'te verilerin abd istihbaratına sızdırılabileceğine ilişkin bir denetim raporunun ardından palantir kullanımını iptal etti.
israil ile "stratejik ortaklık"
12 ocak 2024'te palantir, israil savunma bakanlığı ile "savaşla ilgili görevleri desteklemek üzere" bir stratejik ortaklık imzaladı. peter thiel ve alex karp, anlaşma için tel aviv'de israil savunma yetkilileriyle görüştü. palantir, 2024 yılının ilk yönetim kurulu toplantısını dayanışma gösterisi olarak tel aviv'de düzenledi.
şirketin israil'deki varlığı 2014'ten, ofisi ise 2015'ten beri mevcuttur. gotham, foundry ve aıp dahil en az dört ürünün israil güvenlik güçlerince kullanıldığı doğrulanmıştır. +972 magazine ve local call'ın soruşturmaları, israil ordusunun gazze'de "lavender" (37.000'den fazla filistinliyi ~%10 hata payıyla potansiyel hedef olarak işaretleyen yapay zeka), "gospel" (hedefleme sistemi) ve "where's daddy" (hedefin aile evine girdiğinde uyarı veren sistem) gibi yapay zeka araçları kullandığını ortaya koydu. palantir bu spesifik programlarla bağlantısını reddetti, ancak bm özel raportörü francesca albanese, palantir'in israil askeri operasyonlarını destekleyen tahminleyici polislik teknolojisi ve yapay zeka platformları sağladığına dair "makul gerekçeler" olduğunu belirtti. norveç'in storebrand fonu, ekim 2024'te uluslararası insancıl hukuk ihlali riskini gerekçe göstererek palantir hisselerinden 24 milyon dolar değerinde çıkış yaptı.
ice ve göçmen gözetim makinesi
palantir, 2013'ten bu yana abd göçmenlik ve gümrük muhafaza ajansı'na (ice) gözetim ve vaka yönetim sistemleri sağlamaktadır. eylül 2024 itibarıyla ıce'ye verilen sözleşmelerin toplam değeri 257 milyon doları aşmıştır. trump'ın 2025'teki ikinci döneminden bu yana palantir'in toplam federal sözleşmeleri 900 milyon doları geçmiştir.
palantir'in ıce için inşa ettiği sistemler ürkütücü bir tablo çizer:
- falcon (federal alien locator and compliance network): 2014'ten beri geliştirilen, saha verilerini kaydeden, devlet veritabanlarına bağlanan ve gps ile konum izleyen sistem
- ıcm (ınvestigative case management): aile ilişkileri, göç geçmişi, istihdam, biyometri, plaka ve sosyal medya verilerini birleştiren kapsamlı göçmen profilleme sistemi
- immigrationos (nisan 2025, 30 milyon dolar): sınır dışı etme hedeflemesi, "gerçek zamanlıya yakın" gönüllü ayrılış takibi ve göç yaşam döngüsü yönetimi sağlayan yeni nesil sistem
- elıte: potansiyel sınır dışı etme hedeflerini haritalar üzerinde gösteren, adres "güven puanları" sağlayan ve medicaid verilerini kullanan sistem
2019 mississippi baskınlarında palantir'in falcon sistemi, on yılın en büyük işyeri göçmen baskınında kullanıldı: 680 kişi tutuklandı, çocuklar boş evlere döndü, en az ikisi 8 gün yalnız kaldı. trump yönetiminin baş göç politikası mimarı stephen miller'ın palantir'de önemli bir mali payı bulunması ayrı bir çıkar çatışması oluşturmaktadır. uluslararası af örgütü, ağustos 2025'te palantir'i göçmen uygulama çalışmalarını "derhal durdurma" çağrısı yaptı.
dört platform, sınırsız gözetim kapasitesi
palantir'in teknoloji yığını dört temel platform üzerine kuruludur ve her biri farklı bir işlev üstlenir.
gotham, 2008'de piyasaya sürülen askeri ve istihbarat odaklı amiral gemisi platformudur. çekirdek yeniliği "ontoloji" katmanıdır -ham verileri insanları, yerleri, nesneleri ve olayları temsil eden objelere dönüştürür, aralarındaki ilişkileri haritalandırır. cia, fbı, nsa, dhs, beş göz ülkeleri, nato, lapd ve nypd dahil onlarca kurum tarafından kullanılmaktadır. abd savunma bakanlığı'nın yalnızca beş fedramp-yetkili saas çözümünden biridir.
foundry, ticari ve sivil kamu sektörüne yönelik "kurumsal işletim sistemi"dir. müşterinin verilerini birleştirerek organizasyonun "dijital ikizini" oluşturur. airbus, ferrari, morgan stanley, bp, merck ve nhs dahil 40'tan fazla sektörde kullanılır.
apollo, hem gotham hem foundry'nin dağıtım omurgasıdır. haftada 41.000'den fazla otomatik güncelleme sağlar; hava boşluklu askeri ağlardan bulut ortamlarına kadar her yerde çalışır.
aıp (artificial ıntelligence platform), nisan 2023'te piyasaya sürüldü ve büyük dil modellerini (openaı, anthropic, meta, google) operasyonel ortamlara entegre eder. model bağımsız çalışır ve "insan-döngüde" onay mekanizmasıyla yapay zeka önerilerini insan karar vericilere sunar. palantir'in anthropic ve aws ile ortaklığı sayesinde abd istihbarat ve savunma ajansları claude aı modellerine erişim kazanmıştır.
askeri uygulamalar açısından tıtan (taktik istihbarat hedefleme erişim düğümü), abd ordusu için 178 milyon dolarlık sözleşmeyle geliştirilen yapay zeka destekli savaş alanı istihbarat sistemidir. maven smart system ise pentagon'un amiral gemisi yapay zeka programıdır: google 2018'de çalışan protestoları sonrası çekilmiş, yerini palantir almıştır. başlangıçta 480 milyon dolar olan sözleşme, genişlemelerle 1,3 milyar dolar tavanına ulaşmıştır. palantir yöneticisi shyam sankar, maven'ı "bu neslin manhattan projesi" olarak tanımladı.
340 milyar dolarlık dev: mali tablo ve büyüme stratejisi
palantir'in mali performansı olağanüstü bir büyüme eğrisi çizmektedir. 2024 yılı geliri 2,87 milyar dolar olarak gerçekleşti (%28,8 büyüme); 2024'ün dördüncü çeyreğinde 828 milyon dolar gelir elde edildi. 2025'in dördüncü çeyreğinde gelir 1,41 milyar dolara fırladı (%70 yıllık büyüme), net kâr 608,68 milyon dolar olarak raporlandı. 2026 yılı gelir beklentisi 7,18-7,20 milyar dolar (%61 büyüme) olarak açıklandı. şirketin brüt kâr marjı %80-81, serbest nakit akışı marjı %47 seviyesindedir.
piyasa değeri şubat 2026 itibarıyla yaklaşık 343 milyar dolar olup, dünya genelinde 37. en değerli şirket konumundadır. eylül 2020'deki halka arzdan bu yana hisse değeri yaklaşık %1.967** artmıştır. 2024'te s&p 500'ün en iyi performans gösteren hissesi olarak %340 değer kazandı. ancak the economist, 2024 kazançlarının 600 katı fiyat-kazanç oranıyla palantir'i "tüm zamanların en aşırı değerlenmiş şirketi" olarak nitelendirdi.
palantir'in devlet ihaleleri alma stratejisi sistematik ve çok katmanlıdır. "alan kazan, genişle" yaklaşımıyla önce ücretsiz veya düşük maliyetli hizmet sunar (nhs'ye covıd döneminde 1 sterline hizmet vermesi gibi), ardından bağımlılık oluştuktan sonra tam fiyatlı sözleşmelere geçer. ileri konuşlandırılmış mühendisler devlet kurumlarına yerleştirilir ve kurumsal bağımlılık yaratılır. mod'un kendi belgelerinde palantir'in değiştirilmesinin "orantısız teknik zorluk yaratacağı" ifade edilmektedir. siyasi bağlantılar kritik bir rol oynar: thiel'in trump'a yakınlığı, mandelson'ın global counsel'ı aracılığıyla ingiltere lobi faaliyetleri ve trump dünyasına yakın miller strategies lobicilik firmasının istihdamı bu stratejinin parçalarıdır.
cambridge analytica'dan doge'a: skandallar zinciri
palantir'in cambridge analytica ile bağlantısı 2013'e dayanır. google başkanı eric schmidt'in kızı sophie schmidt, scl group'ta stajyer iken palantir ile çalışmayı önerdi. palantir çalışanı alfredas chmieliauskas, cambridge analytica ofislerinde facebook verileri üzerinde çalıştı. mayıs 2014'te chmieliauskas, christopher wylie'ye "cambridge profesörünün çalışmasını facebook'a bağlanan bir mobil uygulama olarak kopyalamaya ne dersiniz?" diye e-posta gönderdi -bu fikir, 50 milyondan fazla facebook kullanıcı profilinin toplanmasına yol açan uygulamanın temelini oluşturdu. palantir önce ilişkiyi tamamen reddetti, kanıtlar ortaya çıktıktan sonra çalışanın "tamamen kişisel kapasitede" hareket ettiğini söyleyerek geri adım attı.
diğer önemli skandallar arasında 2016 abd çalışma bakanlığı ırk ayrımcılığı davası yer alır: palantir'in "sistematik olarak asyalı iş başvuru sahiplerini elediği" tespit edildi ve şirket 1,7 milyon dolar ödeyerek uzlaştı. lapd'nin operation laser** programı kapsamında palantir'in gotham platformu tahminleyici polislik için kullanıldı -jaywalking gibi küçük ihlallerden risk puanları üreten sistem, orantısız biçimde siyah ve hispanik toplulukları hedef aldığı gerekçesiyle dava konusu oldu.
2011'deki hbgary skandalında palantir'in wikileaks destekçilerini ve gazeteci glenn greenwald'ı hedef alan bir teklifte yer aldığı ortaya çıktı. 2025'te ise 13 eski palantir çalışanı npr aracılığıyla trump yönetimiyle çalışmayı kınayan açık mektup yayımladı: "ilk palantir çalışanları bu teknolojileri inşa etmenin etik ağırlığını anlıyorlardı. bu ilkeler artık ihlal edilmiştir." eski palantir çalışanlarının elon musk'ın doge (devlet verimliliği departmanı) yapısına katılması ve doge veri akışlarının palantir'in yapay zeka altyapısına beslendiği iddiaları son dönemin en güncel tartışmasını oluşturmaktadır.
haziran 2025'te senatör ron wyden ve temsilci alexandria ocasio-cortez, palantir'in ırs için vergi, tıbbi, mali ve diğer verileri birleştiren hükümet çapında aranabilir bir "mega-veritabanı" inşa ettiği iddialarına ilişkin resmi açıklama talep etti ve bunun "gizlilik yasası ve vergi gizliliği yasaları dahil birçok federal yasayı ihlal ettiğini" uyardı.
sonuç: demokratik denetimin sınırlarını zorlayan bir güç
palantir technologies, modern devlet-teknoloji ilişkisinin en uç örneğini temsil etmektedir. cia'in 2 milyon dolarlık tohum yatırımından 340 milyar dolarlık bir küresel güce dönüşen şirket, demokratik toplumların yanıt veremediği hızda büyümüştür. ingiltere örneği özellikle dikkat çekicidir: bir lobicilik firması aracılığıyla başbakanlık düzeyinde gayri resmi erişim sağlanması, lobicinin büyükelçi atanması, ardından ihalesiz yüz milyonlarca sterlinlik savunma sözleşmeleri verilmesi -tüm bunlar birkaç ay içinde gerçekleşmiştir.
şirketin "alan kazan, genişle" stratejisi, isviçre'nin palantir'i terk etmesine yol açan türden egemenlik kaygıları üretmektedir: bir kez sisteme entegre olduktan sonra çıkış maliyeti "orantısız" hale gelmektedir. ukrayna'da hayat kurtaran aynı teknoloji, gazze'de sivil kayıplara katkıda bulunabilir; ıce'nin göçmen izleme araçları, aynı mimari üzerinde çalışır. bu ikili kullanım gerilimi, palantir'in temel etik paradoksudur. the economist'in "tüm zamanların en aşırı değerlenmiş şirketi" uyarısı bir yana, asıl soru şudur: bir demokraside, tek bir özel şirketin devletin istihbarat, savunma, sağlık ve göç altyapısının bu denli merkezine yerleşmesi ne ölçüde kabul edilebilir? bu sorunun yanıtı, palantir'in gelecek on yılını -ve demokratik denetim mekanizmalarının geleceğini- belirleyecektir.
