Diplomasi Sürerken Savaş Uçaklarının Havada Gezdiği ABD - İran Hattında Ne Oluyor?
umman'da yapılan görüşmelerden sonra iki taraf da pek demeç vermedi ama iran tarafının iddiasına göre umut ışığı vardı.
nitekim bu doğru çıktı ve cenevre'de umman görüşmesinin devamı olan bir görüşme daha yapıldı. bir de belirtmek isterim, bu görüşmelere abd tarafından trump'ın temsilcisi witkoff ve trump'ın damadı kusher katıldı. bu cenabet ikili en son rusya ukrayna savaşını çözmek için bir düzine görüşme yaptılar rusya ile. bugünlerde bir anlaşma çıkabilir belki ama herifler 1 senedir aynı şeyleri söyleyip durdular.
neyse, görüşmeler akabinde iran tarafı prensipte anlaşıldığını açıkladı. hatta daha da ileri giderek nükleer enerji bağlamında 5-10 senelik taviz verilebileceğini söylediler. doğal olarak herkes umutlandı ve tarafların bir nebze de olsa itidalli davranabileceklerini düşündü.
ne var ki 18 şubat'ta işin rengi tamamen değişti. önce hamaney zehir zemberek açıklamalar yaptı. bu zaten genelde iran'da çok görülen birşey. hamaney böyle sert konuşur, arka kapıdan pezeşkiyan ve diğer ılımlı isimler diplomasi yürütür. ancak bu denli keskin konuşmayı pek beklemiyorduk. sonrasında trump'ın yardımcısı jd vance(bu isme dikkat edin ilerde çok duyacağız gibi) "iran trump'ın kırmızı çizgilerini kabul etmiyor" dedi. beyaz saray sözcüsü hanım da bu minvalde şeyler söyledi.
şimdi tabi bunlar pazarlıkta el yükseltme çabası olarak da okunabilir ancak ben dikkatinizi başka bir noktaya çekmek istiyorum:
müzakereler öncesinde de sırasında da sonrasında da taraflardan hiçbiri iyi niyet gösterisi yapmadı. bu tür görüşmelerde taraflar bir taraftan el yükseltirken diğer taraftan da ufak jestler yaparlar. ancak ne iran füze tatbikatı yapmayı veya nükleer tesisleri saklamayı bıraktı ne de abd uçak göndermeyi bıraktı. zaten öncesinde de yazmıştık, iki taraf da bu görüşmelere pek inanmıyordu. bu durum da bunun nişanesi olabilir.
israil tarafında ise durum daha kritik. israil en başından beri bu görüşmelere pek sıcak bakmıyordu ama trump'ı da bir türlü ikna edememişlerdi. israil haber ajansları dün akşamdan itibaren sırayla "görüşmeler düzmece, trump ha saldırdı ha saldıracak" minvalinde haberler yapıyor. bunların ne kadarı gerçek, ne kadarı israillilerin temennisi bilemeyiz tabi ama şu da bir gerçek ki trump'ın üzerinde saldırı için ciddi bir baskı var. yine iyi bile dayandı.
peki gelelim esas kısma, savaş çıkarsa ne olur?
şimdi bunu saldırının boyutunu görmeden söylemek zor. ancak abd'nin gönderdiği filodan yola çıkarsak pek de kısa sürecek bir savaş olmayacak gibi. amerikalılar bölgesel düzeyde geniş bir savaş istemiyor, mümkünse birkaç hafta içinde işi bitirmek istiyorlar ama iran'ın dinamikleri çok farklı. rejim hemen her alanda batmış durumda ama tekeri sadece abd karşıtlığı sayesinde döndürüyorlar. savaş başladığında içten de çökebilirler ama abd'ye ikinci bir vietnam da yaşatabilirler.
öte yandan, trump'ın başlattığı görüşmeler sebebiyle iran'da protesto dalgası duruldu. eğer o aşamada saldırı olsaydı rejimin işi çok zor olurdu çünkü hem içerde hem dışarda mücadele etmek zorunda kalırlardı. o ilk şoku atlattılar. yani bu açıdan iran avantaj kazandı.
iran'ın hava kuvvetleri çöp, çoğu şah zamanından kalma eski uçaklar var. deniz kuvvetleri görece iş yapar ama karşılarında da abd var. iran'ın güçlü tarafı füzeleri. eğer durumu ümitsiz görürlerse tüm körfezi füzeye boğarlar.
kara kuvvetleri kısmı sıkıntı. iran coğrafyası dağlarla örülü. abd eğer içeriden destek bulamazsa asker sokmak durumunda kalabilir. böyle bir senaryoda da avantajlı olan taraf iran.
ancak ben bunu zayıf bir ihtimal olarak görüyorum.
yani burada endişe verici olan hava trafiği, bu adamlar boşuna o uçakları kaldırmazlar
hatırlarsanız geçen sene haziran'daki operation midnight hammer öncesi de benzer şekilde tanker konvoyları, f-22'ler ve awacs'lar peş peşe atlantik'i geçip avrupa üslerine inmiş, oradan orta doğu'ya yönelmişti – hani şu nükleer tesisleri (fordow, natanz, isfahan) vurdukları olay, 7 adet b-2 spirit'in 14 tane dev gbu-57 bunker buster bombası attığı, toplam 125+ uçakla desteklenen o büyük operasyon…
o zaman da flightradar24'te ekranlar yanıp sönüyordu, şimdi yine aynı yoğunluk var.
120+ uçak hareketi ve flight radar verileri
coronet çağrı işaretli tanker filoları + f-22 raptor konvoyları virginia'dan kalkıp atlantiği geçip lakenheath'e iniyor, oradan da devam ediyor.
bbc verify ile uçak gemisi ve jet yığınağı takibi
aynı anda raf lakenheath'ten 18 tane f-35 kalkmış, kc-135/46 tankerleri eşliğinde doğuya doğru yol alıyor. mildenhall ve ramstein'da e-3 sentry awacs'lar peş peşe kalkıyor, neredeyse abd'nin elindeki e-3 filosunun %40'ı avrupa orta doğu rotasında şu an.
axios ve bağımsız osint hesaplarına göre: son 24 saatte 50+ savaş uçağı (f-22, f-35, f-16 karışımı) bölgeye yönlendirildi. bazı türk haber siteleri abartıp 48 f-16 + 18 f-35 + 12 f-22 diye yazmış, toplamda 2003'ten beri en büyük tek dalga hava sevkiyatı diyorlar (doğruluğu tartışılır ama rakamlar uçuş verileriyle örtüşüyor).
aynı anda uss gerald r. ford (dünyanın en büyük uçak gemisi) gibraltar'dan geçip akdeniz suez kızıldeniz rotasında, abraham lincoln zaten arabistan denizi'nde bekliyor.
ford'un karayipler'den ortadoğu'ya kaydırılması
iki tane cvn strike group + onlarca destroyer + 150+ c-17/kargo seferi mühimmat taşıyor.
geneva'da umman arabuluculuğunda iran'la nükleer görüşmeler yapıcı diye geçiyor ama trump aynı anda anlaşma olmazsa çok travmatik olur iran için diyor
yani klasik trump usulü: masada konuşurken masanın altına tabancayı koyup namluyu doğrultmak.
b-2'ler henüz görünmüyor ama eğer onlar da hareket ederse (fordow/natanz için gbu-57 lazım) iş cidden kısıtlı bir vuruş gücünden çıkıp haftalar sürecek hava harekatına döner.
diplomasi devam ediyor ama paralel evrende savaş hazırlığı da tam gaz devam ediyor. iran hürmüz'de tatbikat, füze testi falan yapıyor, misilleme paketi hazır diyorlar. bölge ülkeleri (suudi, bae, israil) lütfen yapmayın bizi de yakarsınız diyorlar.
allah akıl fikir versin, 2026'nın ilk çeyreği bayağı sıcak geçecek gibi duruyor. ya masada bir şey çıkar ya da gece yarısı sirenler çalar ortadoğu'da.
iran'da rejim çökmesi veya iç savaş çıkarsa (ki en çok korkulan senaryo), pkk/pjak gibi gruplar sınırda hareketlenir, iran kürtleri/azerileri üzerinden kaos yayılır. mülteci dalgası başlar (milyonlarca insan türkiye'ye akar), terör saldırıları artar, suriye/irak'taki dengeler bozulur (pkk/ypg güçlenir veya yeni cepheler açılır). olur da… hürmüz boğazı kapanırsa petrol/doğalgaz fiyatları fırlar (türkiye net ithalatçı), enerji krizi derinleşir, enflasyon patlar, tl daha da değer kaybeder. iran'la ticaret (doğalgaz, turizm, kara yolu) durur, yaptırımlar genişlerse dolaylı etkiler ağır olur.
yani savaş olursa en ağır bedeli biz öderiz: mülteci, terör, enerji krizi ve bölgesel güvenlik faciası. allah göstermesin, ama şu anki yığınak ve restleşmelerle risk çok yüksek. bir de nükleer felan yazanlar var….
