Bir Maymunu Daktiloyla Bir Odaya Koysak, Sonsuza Kadar Tuşlara Bassa Shakespeare Yazabilir mi?
gelin bakalım toplanın, size matematiğin en absürt ama bir o kadar da kafa açıcı teorisinden bahsedeceğim; hani şu bir odaya maymunu koysak, önüne de daktiloyu atsak, bu arkadaş sonsuza kadar tuşlara bassa elbet bir gün shakespeare yazar mı? sorunsalı.
teorinin temel mantığı aslında olasılık ve sonsuzluk kavramının dansına dayanıyor. fransız matematikçi émile borel amcamız 1913 yılında çıkıp demiş ki; "arkadaşlar eğer sonsuz sayıda maymunu, sonsuz sayıda daktiloyla, sonsuz bir zaman diliminde baş başa bırakırsanız, bu arkadaşlar rastgele tuşlara basarak elbet bir gün hamlet'i, hatta fransa ulusal kütüphanesi'ndeki tüm kitapları eksiksiz yazar."
tabii ki kağıt üzerinde matematiksel olarak bu ihtimal sıfır değildir ama pratikte işler biraz karışık. çünkü evrenin yaşı, bir maymunun hamleti geçtim, naber yazması için bile yetersiz kalabilir. yapılan son araştırmalar, evrenin ömrü bitene kadar (ısı ölümü) bile bu maymunların shakespeare'in eserlerini yazmasının imkansıza yakın olduğunu söylüyor.
ama asıl eğlenceli kısım bu teorinin gerçek hayatta denenmesi. evet, yanlış duymadınız, bilim insanları durur mu? hadi bi deneyelim demişler.
2003 yılında plymouth üniversitesi'nden araştırmacılar, paignton hayvanat bahçesi'ndeki altı adet tepeli makak maymununun kafesine bir bilgisayar klavyesi koymuşlar. hadi oğlum gösterin kendinizi, sanat yapın demişler.
sonuç ne mi olmuş?
bizim sanatçı ruhlu maymunlar (isimleri elmo, gum, heather, holly, mistletoe ve rowan) klavyeyi görünce önce bir güzel taşla ezmişler. sonra klavyenin üzerine işemişler ve yetmemiş gibi kaka yapmışlar.
peki ne yazdılar derseniz? toplamda 5 sayfa yazı çıkmış ama içeriği genelde sadece s harfinden oluşuyormuş. yani ortada hamlet falan yok, sadece sssssssssss... ve bolca dışkı var.
popüler kültürde de bu teorem sıkça karşımıza çıkar. mesela the simpsons'ın bir bölümünde mr. burns, odalar dolusu maymunu daktilo başına oturtur. biri "it was the best of times, it was the blurst of times" yazar. burns de "aptal maymun!" diye bağırır.
bu teorem bize sonsuzluğun ne kadar kavranamaz bir şey olduğunu gösteriyor. ama benim şahsi fikrim, internetteki bazı yorumları ve içerikleri okuduğumda, bu deneyin aslında çoktan başarılı olduğu ve o maymunların aramızda klavye başında olduğu yönünde.
son...
kaynak: simpsons monkeys typing
bu video, the simpsons dizisinde bay burns'ün sonsuz maymun teoremini test ettiği ve maymunlardan birinin neredeyse başardığı ama sonunda saçmaladığı o meşhur sahneyi içerdiği için konuyu eğlenceli bir şekilde özetliyor.
Evrenin Tam Beş Boyutlu Olduğunu Savunarak İnsanın Algılarını Sarsan Kaluza-Klein Teoremi
