Benjamin Franklin’in Absürt Ama Derin Eleştirisi: "Gururla Osur" Manifestosu
bu gün benjamin franklin'den bahsedeceğiz. evet, şu 100 doların üzerinde olandan.
benjamin franklin denilince akla ilk olarak elektrik deneyleri, uçurtma ve yıldırım paratoneri gelir. peki ya osuruk? tarih boyunca insan, kendisini doğadan ayırmak büyütmek ve tanrılaştırmak için sayısız kavram üretmiştir ama bu osuruk için olmamıştır.
temel olarak ahlak, medeniyet, bilim ve kültür... vb. insanı yüce bir varlık olarak tanımlama çabasını da girseler de merak meraktır işte ya da eleştiri...(siz ne derseniz) amerika'nın kurucu babalarından olan franklin'in fart proudly(gururla osur) adlı metni, ilk bakışta kaba bir şaka gibi görünümündedir; osur da rahatla der ayni yiğit özgür karikatürlerindeki gibi. insan bedeninin doğal bir sonucu olan gazın, bu kadar fazla ve gelişimini ya da oluşumunu ele alır.
--- spoiler ---
insanların yedikleri yiyecekleri sindirmesi sırasında bağırsaklarda büyük miktarda gaz oluştuğu herkes tarafından bilinir. bu gaz dışarı çıktığında ise, kötü kokusu nedeniyle çevredeki insanları rahatsız eder...
bu yüzden, bilimin görevi sadece büyük ve karmaşık problemleri çözmek olmamalıdır.aynı zamanda insan yaşamını doğrudan etkileyen bu tür küçük ama evrensel sorunlara da çözüm aramalıdır...bilim insanlarının, insanların yedikleri yiyecekleri öyle bir hale getirmesi gerekir ki,
çıkan gazlar kötü kokmak yerine hoş kokulu olsun...
--- spoiler ---
basit bir mizahın çok ötesinde olan bu öneriyi franklin, en kaçınılmaz gerçeklerden öne alarak merkeze koyar, bir nevi bilimin ve toplumun yapay ciddiyetine ayna tutar.
çünkü insan, anlaşılmaz ve bir o kadarda paradoksal bir varlıktır. bir yandan evrenin sırlarını çözmeye çalışırken, bir yandan da yıldızlara ulaşmayı hedefler. bu kadar basit bir yanar dağ patlamasını biyolojik bir süreç içine almaz düşünde bu mektubu kaleme alır.
muhtemel brüksel kraliyet akademisi bunu okuduğunda duvardan duvara çığlıklarla koşmuştur.
franklin’in metni aynı zamanda bilimin yönüne dair ince bir eleştiri içermektedir. çünkü bilim çoğu zaman büyük, soyut, zorlu, bilinmez , korkulu... ve karmaşık problemlere odaklanırken, insan hayatının en basiti olan olan gaz çıkarmak problemini göz ardı edebilir. oysa franklin burada;
--- spoiler ---
gerçek bilgi, sadece yüce görünen alanlarda değil, günlük hayatın en sıradan anlarında da aranmalıdır.
--- spoiler ---
belkide franklin’in derin ve gülünç görünen bir öneridir. aslında insan ciddi bir soruyu gündeme getirirken, doğasından mı kaçar, yoksa onu kabul ettikçe mi gerçek anlamda özgürleşir ve ilerler?
