2012’de israil’de bir renault fluence istasyona giriyor. sürücü otomobilden inmiyor; araç, otomatik yıkama tüneline benzeyen bir platformun üzerinde duruyor. zemindeki robot boş pili otomobilin altından söküyor, dolusunu yerine takıyor. beş dakika dolmadan fluence yeniden yola çıkıyor.

benzin pompası yok, saatlerce şarj beklemek yok. üstelik geleceğin otomobili diye sunulan bu araç bursa’da üretilmişti.

fikir çalışıyordu. çöken, otomobilin çevresine kurulması gereken devasa düzendi.

renault, elektrikli fluence’ın oyak renault’nun bursa fabrikasında üretileceğini 2009’da açıkladı. seri üretim 2011’de başladı. dışarıdan bakıldığında taksi duraklarından ve şirket filolarından tanıdığımız fluence’tı; egzozu, benzin deposu ve içten yanmalı motoru çıkarılmış, yerine 22 kilovatsaatlik pil ile 70 kilovatlık elektrik motoru yerleştirilmişti.

yaklaşık 95 beygir çok heyecan verici görünmüyordu ama elektrik motorunun 226 nm torku daha gaza dokunur dokunmaz geliyordu. vites değişimi, motor gürültüsü ve egzoz sesi yoktu. renault’nun açıkladığı menzil 185 kilometreydi; gerçek kullanımda hava, hız ve klima bu rakamı aşağı çekebiliyordu.

2011 şartlarında asıl sorun otomobilin nasıl gittiği değil, bittikten sonra ne yapılacağıydı. bugünkü kadar yaygın şarj noktaları bulunmuyordu. evde dolması saatler sürüyor, uzun yol fikri daha haritada başlıyordu.

better place adlı şirket bu sorunu boş damacanayı verip dolusunu almak kadar kolay çözmek istedi: pili şarj etmeyecektiniz, değiştirecektiniz.

sistem iki ayaklıydı. otomobil gece evde şarj edilecek, günlük kullanımını böyle sürdürecekti. uzun yolda pil azaldığında sürücü better place istasyonuna uğrayacak, robot boş pili çıkarıp hazır bekleyen dolu pili takacaktı. işlem yakıt almak kadar, hatta bazı durumlarda daha kısa sürecekti.

bunun için pil otomobil sahibine ait sayılmıyordu. sürücü fluence’ı satın alıyor, better place’e de cep telefonu tarifesine benzeyen aylık bir paket ödüyordu. elektrik, pil kullanımı, şarj noktaları ve değiştirme istasyonları pakete dahildi. pil eskirse müşterinin ikinci el değerini düşünmesi gerekmeyecek; şirket yenisini sağlayacaktı.

kâğıt üzerinde nefis sistemdi. fakat çalışması için daha ilk müşteri gelmeden ülkenin dört bir yanına pahalı istasyonlar kurulması, depolarda yüzlerce dolu pil bekletilmesi ve otomobil üreticilerinin aynı değiştirilebilir pil düzenine geçmesi gerekiyordu.

bir değiştirme istasyonunun yaklaşık 500 bin dolara mal olduğu bildiriliyordu. üstelik better place’in sistemine uygun seri üretim otomobil neredeyse yalnızca renault fluence z.e.’ydi. istasyon azsa otomobili kimse istemiyor, otomobil azsa istasyon para kazanmıyordu. tavukla yumurta arasına bir de yarım milyon dolarlık robot girmişti.

şirket israil ve danimarka’yı baştan sona elektrikli otomobile hazırlayacağını düşünüyordu. planlarda 100 bin fluence’tan söz edilirken yollara çıkan sayı israil’de yaklaşık 900, danimarka’da ise 400 civarında kaldı. milyonlarca müşteriye göre kurulmak istenen sistem, birkaç mahalle dolusu otomobile hizmet veriyordu.

better place 850 milyon dolardan fazla yatırım topladı. bir ara değeri 2,25 milyar dolar olarak hesaplandı. fakat otomobil satılmadıkça istasyonlar boş kaldı, istasyonlar yayılmadıkça otomobil satılmadı. şirketin birikmiş açığı 561,5 milyon dolara ulaştı ve mayıs 2013’te tasfiye başvurusu yaptı.

bursa’da üretilen fluence z.e. de kendisini ayakta tutacak düzeni kaybetti. sabit pilli versiyonları normal şarjla kullanılabiliyordu ama küçük pili, uzun dolum süresi ve bagajın önemli bölümünü işgal eden bataryasıyla hızla gelişen rakiplerin gerisinde kaldı. renault elektrikli otomobilden vazgeçmedi; daha küçük ve şehir kullanımına uygun zoe’ye yöneldi.

fluence z.e. kötü çalıştığı için tarihten silinen bir otomobil değildi. tam tersine en çarpıcı özelliği gerçekten çalışıyordu: bursa’dan çıkan bir aile otomobilinin pili, israil’de sürücü koltuğundan kalkmadan birkaç dakikada değiştirilebiliyordu.

onu batıran teknoloji değil, o teknolojinin tek bir otomobile yetmemesiydi. fluence’ın pili beş dakikada değişiyordu ama etrafına kurulması gereken dünyanın değişmesi biraz daha uzun sürdü.

kaynaklar:

renault:

https://www.press.renault.co.uk/releases/1899

https://www.press.renault.co.uk/releases/39

better place / business wire:

https://via.ritzau.dk/…ace-center?publisherid=90456

reuters:

https://www.reuters.com/…-up-company-idusl5n0e704e/

the atlantic:

https://www.theatlantic.com/…ce-is-bankrupt/276257/