ingiltere'nin protestanlığa geçişi, dinler tarihinin en ilginç siyasi manevralarından biridir. olayın başrolünde karısından boşanmak isteyen henry viii vardır.

16. yüzyılın başında ingiltere bildiğin katolik ülkesi. kral henry viii de öyle. hatta protestan reformuna ve martin luther'e karşı yazdığı metin nedeniyle papa tarafından kendisine "inancın savunucusu" (defender of the faith) unvanı verilmiş. sonra bizim kralın aragonlu catherine ile evliliğinden erkek varis çıkmayınca işler değişiyor. henry, anne boleyn ile evlenmek ve yeni bir varis denemek istiyor. papa ise boşanma konusunda kendisine istediği izni vermiyor. katolikler zaten boşanmaya karşı, ayrıca catherine de aragon kralı ıı.fernando'nun kızı. öyle ha deyince boşanılacak biri değil.

işte tam bu noktada henry'nin kafasında bir ampul yanıyor. madem papa benim işime yaramıyor, ben de papayı ve roma'yı devreden çıkarırım.

1534'te çıkarılan üstünlük yasası (act of supremacy) ile ingiltere kilisesinin en üst otoritesi papa olmaktan çıkıp kral oluyor. yani adamın derdi başlangıçta luther gibi kilisenin teolojik meselelerini tartışmak değil, evlilik işini çözmek.

tabii olay sadece boşanmayla da bitmiyor. manastırlar kapatılıyor, mülklerine el konuluyor ve kraliyet hazinesi ciddi biçimde zenginleşiyor. yeni düzenin siyasi ve ekonomik getirileri de böylece ortaya çıkıyor. bu arada kralın eski dostlarından thomas more gibi karşı çıkanlar da idam ediliyor.

ancak henry'nin kurduğu kilise, bugünkü anlamıyla tamamen protestan bir kilise değildi. papa'nın otoritesi kaldırılmıştı ama katolik geleneklerinin önemli bir bölümü korunuyordu. asıl protestanlaşma, oğlu edward vi döneminde hız kazandı. henry'nin ölümünden sonra tahta çıkan edward'ın yönetimi ibadet biçimlerini değiştirdi, ingilizce ortak dua kitabını yaygınlaştırdı ve reformları derinleştirdi.

sonra sahneye henry'nin kızı mary çıktı. kendisi katolikti ve ingiltere'yi yeniden roma kilisesine bağladı. protestanlara yönelik zulümler ve idamlar nedeniyle tarihe bloody mary (evet meşhur kokteyl ismini buradan alıyor) adıyla geçti. böylece ülkenin dini, hükümdarın kim olduğuna göre bir ileri bir geri gitmeye başladı. halkın bir kısmı daha neye inanacağını öğrenemeden devletin inanç politikası değişiyordu.

nihayet elizabeth i (ingiltere tarihinde yeri çok önemli) 1558'de tahta çıktı ve 1559'daki düzenlemelerle ingiltere'yi yeniden protestan çizgiye taşıdı. ingiltere kilisesi, yani church of england, roma'dan bağımsızlığını korurken protestan doktrini benimsedi. fakat elizabeth de katolik geçmişin bütün izlerini silmedi. ortaya, protestan doktriniyle geleneksel kilise yapısının bazı unsurlarını bir arada tutan anglikanlık çıktı. (anglikan kilisesi hala ingiltere'nin resmi kilisesidir)

özetle ingiltere'nin protestanlaşması, bir kralın boşanma talebiyle başlayan, manastırların mallarına el konulmasıyla ekonomik boyut kazanan, hükümdar değiştikçe yön değiştiren ve elizabeth döneminde kalıcı bir çerçeveye kavuşan siyasi ve dini bir dönüşümdür.

işin bir de bugüne uzanan ekonomik boyutu var. çalışmayı adeta ibadet gören, çalışma disiplini, biriktirme ve sürekli üretme anlayışını benimseyen "protestan etiği" ingiliz topraklarında baskınlaşınca, sanayi devriminin de bu topraklarda gerçekleşmesinin önü açılmıştır.