80 yaşında nineleri telefonda dolandırıp altınını çalanlara bile, "helal olsun zeki adamlarmış" veya "çok cesurlarmış" denilen bir dünyada nikolai pavlenko isimli bir rus, stalin rusyasında savaş sürerken askerden firar edip, "askeri inşaat idaresi" adında hayali bir askeri birim kurmuş, bu birimi kızılordu'ya sahte mühür ve belgelerle adapte etmiş, bu sayede inşaat işleri alarak büyük bir servet kazanmıştır.

geçen sene hikayesini ilk kez okuduğumda sesli gülüp, "işte dolandırıcılık budur, işte feraset budur" demiştim. zira bırakın ww2 zamanları rusya gibi bir yerde hayali askeri birim kurmak, stalin korkusundan en muhalifinin bile, "padişahım çok yaşa" diye inlediği, ordunun yarı aç yarı tok gık demeden çarpıştığı bir dönemdi.

bunu akıl edip hayata geçirmek normal bir zihnin harcı değil. şu adama imkan verilse, bugün biz karadelik paradoksunu konuşmuyor olurduk.

kendisinin yaşamını araştırınca, kimi kaynaklarda terhisinden sonra bu askeri birimi kurduğunun yazıldığını göreceksiniz. bu, eksik bilgidir, yanlış bilgidir. hayatını derinlemesine rus kaynaklardan araştırmıştım. kendisi bizzat orduda görev yaptığı sırada, bir yerden bir yere aktarıldığı esnada aktaran kamyonla birlikte yok olmuş, sonra bu şekilde ortaya çıkmış. 1952 yılında bir şikayete kadar kimsenin bilmediği bu garip adamın yaşamından bir kupleyi, notlarımdan aktarayım.

--- spoiler ---

"görev" gerçekten de mümkündü

savaşın beşinci günü olan 27 haziran 1941’de, orduya alınan baş askeri inşaat görevlisi pavlenko, batı özel askeri bölgesi’ne bağlı 2. tüfek kolordusu’nun mühendislik hizmetleri başkan yardımcılığına atandı. minsk yakınlarında yapılan ağır savunma muharebeleri ve ardından gelen geri çekilme sırasında kolordu çok büyük kayıplar verdi. bunun üzerine, 24 temmuz 1941’de, neredeyse tamamen tükenmiş birlikler gzhatsk bölgesine (bugünkü smolensk oblastı’ndaki gagarin kenti) çekildi.

pavlenko yeni görevini 1942 baharında aldı. batı cephesi’nde kurulmakta olan 1. hava ordusu karargahının havaalanı inşaat bölümü emrine verilmişti. ancak pavlenko, önceki görev yerinden ayrıldıktan sonra yeni görev yerine hiç ulaşmadı. onunla birlikte şoförü şçegolev ve bir kamyon da ortadan kayboldu.

kısa bir süre sonra pavlenko ile şçegolev kalinin kentinde (bugünkü tver) ortaya çıktı. pavlenko, minsk politeknik enstitüsü’nden kaçtıktan sonra bir dönem bu şehirde yaşamış ve “plandorstroy” adlı yerel bir artelde çalışmıştı. bu süre içinde çok sayıda tanıdık edinmişti ve şimdi bu bağlantıların bir kısmını yeniden kurmayı başardı. ayrıca kalinin oblastı’ndaki klin kentinde ve moskova yakınlarındaki solneçnogorsk’ta da eski artel üyeleri bulundu.

pavlenko, en güvendiği tanıdıklarıyla planını paylaştı: sahte bir askeri inşaat teşkilatı kurmak, bu teşkilatın resmi görünümünü kullanarak devlet siparişleri almak ve bu yolla para kazanmak. bu fikir, çevresindekilere baştan imkânsız gibi görünüyordu. ancak pavlenko tereddüt etmedi ve planını uygulamaya koyuldu.

hayali "birlik" için ismi kendisi seçti: askeri inşaat idaresi (uvs). o sırada bu "idare", birkaç kişiden, pavlenko ile şçegolev’in ele geçirdiği bir kamyondan ve iki atlı arabadan ibaretti. ilk adım olarak pavlenko, sahte devlet evrakı üretimine girişti: yuvarlak resmi mühürler, köşe kaşeleri ve çeşitli formlar. belirli bir rüşvet karşılığında, şehir matbaasında birkaç bin adet resmi form gizlice bastırıldı.

üzerinde "askeri inşaat idaresi", “askeri çalışmalar idaresi” ve “askeri inşaat çalışmaları şantiyesi” yazan çeşitli mühürleri, pavlenko’ya katılan dolandırıcı ludwig rudniçenko ustalıkla hazırladı. daha sonra sahte pasaportlar, görev kimlikleri ve başka belgelerin üretimine de katıldı. kadroyu askeri üniformalarla donatmak zor olmadı; çünkü yerel bit pazarlarında bol miktarda askeri kıyafet bulunuyordu. ayrıca volodarskiy konfeksiyon fabrikası ile kalinin bölge sanayi kooperatifi’ndeki bazı çalışanlarla da bağlantılar kuruldu. “karargâh” için ise sakin bir sokakta bulunan boş bir bina kullanıldı.

cephede kaybolmak geride kaybolmaktan kolaydır

pavlenko grubunun kızıl ordu içinde resmi görünüm kazanması şaşırtıcı derecede sorunsuz ilerledi. pavlenko, oblast askerlik şubesine giderek, cephe tahliye noktası olan 425 numaralı hastaneden taburcu edilen ve muharip olmayan hizmete uygun askerlerin uvs’ye sevk edilmesini talep etti. “uvs başkanı” adına hazırlanmış ve sahte mühürle onaylanmış yazı, askerlik şubesi başkanı tarafından hiçbir sorgulama yapılmadan imzalandı.

bundan kısa süre sonra, sahte idareye gerçekten kızıl ordu’da görev yapmış askerler ve çavuşlar gelmeye başladı. şehir askeri komutanlığı da, birliklerinden geri kalmış askerleri “hizmetlerine devam etmeleri için” uvs’ye gönderiyordu.

uvs ilk inşaat sözleşmesini aynı cephe tahliye noktasıyla yaptı. bu sözleşme, nokta başkanı olan askeri doktor bıdenko’ya verilen rüşvet sayesinde mümkün oldu. ayrıca savaş nedeniyle ağır hasar görmüş şehirde, sivil makamlar da yol ve inşaat işleri için uvs’ye siparişler vermeye başladı. sahte belgelere dayanılarak, yerel gosbank şubesinde uvs adına bir hesap açıldı ve ödemeler bu hesaba yatırıldı.

bu paranın bir bölümü erlerin iaşesine ve “subaylara” ödenen maaşlara giderken, asıl büyük pay pavlenko ve yakın çevresinin cebine giriyordu. pavlenko, askeri ve sivil yöneticileri rüşvetle bağlı tutmaktan da geri durmuyordu.

1942 yılının sonlarına doğru pavlenko, kurduğu yapının geleceği üzerine düşünmeye başladı. sscb silahlı kuvvetleri’nin resmi birlik listelerinde yer almayan böyle bir askeri inşaat teşkilatının, cephede izini kaybettirmesinin cephe gerisinde kaybolmaktan daha kolay olduğunu fark etmişti. ancak aynı zamanda, adamlarının doğrudan ön cephe hattına yaklaşmasını da istemiyordu.

bu ikilemi, savaşın gidişatının sscb lehine dönmekte olduğunu hesaba katarak çözdü. 1942 sonbaharında kalinin cephesi dağıtıldığında, uvs’yi —artık askeri çalışmalar idaresi (uvr) adıyla— 3. hava ordusu’na bağlı 12. hava üs bölgesi’ne bağlatmayı başardı. saha havaalanları cephe hattından uzakta kuruluyor ve kara birliklerinin ilerleyişine paralel olarak sürekli yer değiştiriyordu.

sscb sınırına kadar ilerlenen bu süreçte, pavlenko’nun adamları kurtarılan bölgelerde yaptıkları sözleşmelerden yaklaşık bir milyon ruble kazandı.

1952’de bir çalışan şikayette bulundu ve devlet soruşturması, örgütün gerçekte var olmayan bir askeri yapı olduğunu ortaya çıkardı. soruşturma sonucunda pavlenko’nun örgütü kapatıldı, pavlenko ve bazı ortakları tutuklandı. pavlenko 1955’te idam edildi.
...

ek: dağılan sscb'den ucuza denizaltı satın alıp cali karteli'ne satan 3 kafadarın hikayesinin anlatıldığı, bir dönem netflix'te gülmekten gözümden yaş gelerek izlediğim operation odessa belgeselinde gördüğüm dümenden sonra, hayatımda gördüğüm en iyi dümen budur.