trump grönland için niyeti bozmuşken biraz araştırma yapayım dedim...

adanın %80'i buz, bu buzların tamamı erirse dünya deniz seviyesi 7 metre artacak deniyor. yüzölçümü türkiye'nin 3 katı ama nüfusu yaklaşık 60 bin.

şehirler arasında karayolu yok. bir kasabadan diğerine gitmek istiyorsan ya tekneye bineceksin, ya helikoptere ya da kışın köpek kızaklarına.

altın, elmas ve özellikle teknolojik cihazlar için kritik olan "nadir toprak elementleri" açısından çok zengin olduğu düşünülüyor.

buzsuz alanları hesap edersek kişi başına 7 km kare düşüyor. yani yalova'da 120 kişi yaşıyor gibi düşünün. istanbulda 800 kişi yaşıyor gibi düşün.

neyse gelelim adanın tarihine

kızıl erik (erik thorvaldsson), grönland'ın tarihini başlatan ve adaya ismini veren efsanevi viking kaşifidir. 950-1003 yılları arasında yaşamıştır. babası thorvald asvaldsson adam öldürme suçundan norveç'ten sürülünce, erik henüz 10 yaşındayken ailesiyle birlikte izlanda'ya yerleşti. izlanda'da karıştığı bir kavga sonucu birkaç kişiyi öldürünce (bir komşusunun kölelerini öldürmesi ve ardından gelen misillemeler nedeniyle), 982 yılında izlanda'dan 3 yıllığına sürgün edildi.

gidecek yeri kalmayan erik, daha önce batıda görüldüğü söylenen gizemli toprakları bulmak için yelken açtı ve bugün grönland dediğimiz adaya ulaştı. sürgün süresince adanın kıyılarını keşfetti. sürgünü bittiğinde izlanda'ya döndü ama insanları bu yeni yere çekmek için dahi bir taktik uyguladı: adanın buzlarla kaplı olmasına rağmen, orayı cazip göstermek için ismini "yeşil ülke" anlamına gelen greenland (grönland) koydu.

985 yılında 25 gemilik bir filoyla grönland'a geri döndü ve burada ilk kalıcı viking yerleşimini kurdu. oğlu leif erikson babasının kaşif ruhunu devam ettiren oğlu leif, kristof kolomb'dan yaklaşık 500 yıl önce kuzey amerika'ya (vinland) ayak basan ilk avrupalı olarak tarihe geçmiştir.

adada hızla çoğalıyorlar. 5 bin kişiye kadar çıkıyorlar, 1500lere kadar da vikingler adada yaşıyor ama sonra bir anda gizemli şekilde yok oluyorlar. ada boş kalıyor.

yani ada fiziksel olarak boş değildi ama avrupa ile iletişimi tamamen kopmuştu. avrupa'da herkes "grönland diye bir yer vardı, oradaki vikinglere ne oldu acaba?" diye merak ediyordu ama kimse gidip bakmıyordu.

yaklaşık 250-300 yıl sonra danimarka, "gidip şu bizim eski vikinglere bir bakalım, belki hala yaşıyorlardır" dedi ve hans egede adında bir papazı gönderdi. egede adaya vardığında vikinglerden kalma sadece yıkık dökük taş evler ve kiliseler buldu. tek bir viking bile kalmamıştı. ama adanın her yerinde inuitlerin yaşadığını gördü. thule halkı inuitlerin ataları.

aslında adanın daha eski sahipleri (saqqaq ve dorset kültürleri gibi) vardı ama vikingler adaya vardığında ada neredeyse tamamen ıssızdı. 982: kızıl erik ve vikingler güneyden geldi.
1200'ler: thule halkı alaska ve kanada üzerinden kuzeybatıdan (bugünkü qaanaaq bölgesi) adaya girdi.

vikingler: tarım yapamadılar, hayvanları öldü ve 1450 civarında adadan tamamen silindiler.
thule halkı: buzda avlanmayı, iglo yapmayı ve köpek kızaklarını kullanmayı bildikleri için bu soğukta hayatta kaldılar ve tüm adaya yayıldılar.

thule bu halkın m.s. 1000 - 1600 yılları arasındaki dönemine verilen arkeolojik isimdir. (ismini grönland'ın kuzeyindeki thule bölgesinden alır). inuit bu halkın günümüzdeki adıdır. kendi dillerinde (kalaallisut) basitçe "insanlar" demektir.

kırılma noktası yaklaşık 1600'lü yıllardır. bu dönemde thule kültürü bazı büyük değişiklikler yaşayarak bugün bildiğimiz "inuit" kültürüne evrildi.

danimarkalılar 1721'de adaya geldiklerinde karşılarında "thule" arkeolojik evresini tamamlamış, modern inuit toplumunu buldular. bu tarih, grönland'ın modern danimarka sömürgeleşmesinin başlangıcıdır. 1953'e kadar ada, dış dünyaya kapalı, tamamen danimarka'nın yönettiği bir sömürge olarak kaldı.

ikinci dünya savaşı'nda abd, grönland'ı korumak için üsler kurunca adanın stratejik önemi anlaşıldı. savaş sonrası danimarka, sömürgecilik eleştirilerinden kurtulmak için grönland'ı bir danimarka vilayeti yaptı. grönlandlılar kağıt üzerinde danimarka vatandaşı oldu ama kültürel asimilasyon (dilin unutturulması vb.) huzursuzluk yarattı.

grönlandlıların kendi kimliklerini koruma isteği sonuç verdi: 1979'da ilk büyük hak kazanımı. kendi parlamentolarını kurdular. 1985'te grönland, o zamanki adıyla avrupa ekonomik topluluğu'ndan (şimdiki avrupa birliği) balıkçılık hakları yüzünden ayrıldı. (tarihte ab'den ayrılan ilk topraktır).

2008'de yapılan referandumla halkın %75'i "daha fazla özgürlük" dedi ve 2009'da yeni bir dönem başladı:

• dil: grönlandca (kalaallisut) tek resmi dil oldu.

• yeraltı kaynakları: maden ve petrol gelirlerinin kontrolü grönland'a geçti.

• danimarka'nın rolü: şu an danimarka sadece dış işleri, savunma ve para biriminden sorumlu. ayrıca danimarka her yıl adaya yaklaşık 500 milyon dolar "blok yardım" yapıyor.

grönland'daki çoğu siyasi parti tam bağımsızlık istiyor. ancak tek bir sorun var: ekonomi. danimarka'dan gelen o 500 milyon dolarlık yardım kesilirse ada ekonomisi çöker.

bu yüzden şu anki stratejileri şu:

1. buzullar eridikçe ortaya çıkan nadir toprak elementlerini satmak.

2. turizmi geliştirmek.

3. ekonomik bağımsızlığı kazandığı an danimarka ile bağları tamamen koparmak.

gelelim zurnanın zırt dediği yere

21. yüzyılın "yeni soğuk savaşı" tam olarak bu ada üzerinden dönüyor. bunun üç ana sebebi var: konum, madenler ve yeni ticaret yolları.

grönland, rusya ile abd arasında tam bir "tampon bölge" konumunda.

• füze savunma: abd'nin adanın kuzeyinde thule hava üssü (yeni adıyla pituffik uzay üssü) adında devasa bir askeri tesisi var. burası, rusya'dan gelebilecek olası bir kıtalararası füzeyi tespit etmek için en kritik nokta.

• kuzey akdeniz'i: arktik okyanusu, buzlar eridikçe "yeni bir akdeniz" haline geliyor. buraya hakim olan, kuzeydeki tüm deniz trafiğini kontrol eder.

buzullar eridikçe, binlerce yıldır altlarında sakladıkları hazineler de gün yüzüne çıkıyor.

• nadir toprak elementleri: akıllı telefonlardan elektrikli otomobil bataryalarına, rüzgar türbinlerinden savunma sanayiine kadar her yerde kullanılan bu elementler konusunda grönland dünyanın en zengin yerlerinden biri olarak görülüyor.

• uranyum ve çinko: adada devasa uranyum, çinko, altın ve elmas rezervleri olduğu biliniyor.

• petrol ve gaz: henüz tam çıkarılmasa da, grönland açıklarında devasa hidrokarbon yatakları olduğu tahmin ediliyor.

eğer buzlar erirse, çin'den avrupa'ya giden bir gemi süveyş kanalı'nı kullanmak yerine kuzey kutbu üzerinden geçebilecek. bu da yolun %40 kısalması demek. grönland, bu yeni rotanın tam merkezinde bir durak noktası.

trump'ın 2019'da (ve sonrasında tekrar) adayı satın alma isteği bir çılgınlık değil, tamamen bu "stratejik iştahla" ilgiliydi.

• çin'in hamlesi: çin, grönland'da havaalanları yapmaya ve madenlere yatırım yapmaya çalıştı.

• danimarka ve abd'nin paniği: danimarka ve abd, çin'in buraya yerleşmesinden çok korktuğu için hemen müdahale edip çinli şirketlerin projelerini durdurdu.

Amerika'nın, Venezuela Operasyonu ile Dünya Siyasetinde Açtığı Tehlikeli Kapı