mesela gayet masumane bir kas esprisi yaparsınız, ortam bir anda gerilir. anlamsız bir terslenmeyle karşılaşırsınız ve kendi kendinize "ya şuna bu kadar tepki vermesi normal mi?" diye düşünürken bulursunuz kendinizi. işte o an aslında karşınızdaki kişiyle değil, on binlerce yıllık bir evrimsel hayatta kalma algoritmasıyla muhatap oluyorsunuzdur. pms dediğimiz bu gerginlik ve ağrı süreci, doğanın kadına rastgele verdiği bir ceza değil; altında çok daha karanlık biyolojik stratejiler yatan bir evrimsel mirastır.

meseleyi üç temel evrimsel başlıkta inceleyelim:

1. evrimsel uyumsuzluk

modern insan bedeni, bugünkü yaşam tarzımız için tasarlanmadı. avcı-toplayıcı atalarımızdaki bir kadın, üreme çağının devasa bir kısmını ya hamile olarak ya da bebeğini emzirerek (ki bu da regli durdurur) geçiriyordu. o dönemde bir kadın hayatı boyunca taş çatlasa 50-100 kez regl olurken, modern dünyada geç yaşta anne olma, daha az çocuk yapma gibi etkenlerle bir kadın hayatı boyunca 400-500 kez bu döngüye giriyor. yani sistem resmen "hata" veriyor. kadın bedeni, aralıksız her ay bu şiddetli hormonal çöküşü yaşamak ve o rahim zarını söküp atmak üzere evrimleşmedi. bu bir aşırı yükleme durumudur ve modern çağdaki pms şiddetinin, fizyolojik ağrıların temel nedeni bu evrimsel uyumsuzluktur. donanım eski, yazılım güncel değil.

2. ilişki testi ve kısır döngüyü kırma

geldik o gereksiz terslenmelerin ve aniden parlamaların sebebine. biyolog michael gillings der ki; pms dönemindeki bu öfke ve tahammülsüzlük halinin çok net bir evrimsel amacı vardır. eğer bir kadın o ay hamile kalmadıysa (yani regl döngüsüne giriyorsa), arkaik beyin bunu "başarısız bir üreme girişimi" olarak kodlar. demek ki mevcut partnerle genetik bir uyumsuzluk var veya partner üreme açısından yeterince verimli değil. işte pms'in yarattığı o agresyon, kadının farkında olmadan mevcut partneri kendinden uzaklaştırması, ilişkiyi sabote etmesi ve yeni, potansiyel olarak daha başarılı eşleşmelere yelken açması için onu dürtükleyen evrimsel bir mekanizmadır. yani biyolojik olarak kadın o an size değil, "işe yaramayan ilişki formuna" sinirlenmeye programlanmıştır.

3. artan farkındalık ve tehdit algısı

regl öncesi dönemde östrojen seviyesi dibe vurur. östrojenin düşmesiyle birlikte kadın bedeni "madem hamile değilim, o zaman kendi başıma hayatta kalmalıyım" moduna geçer. sinir sistemi inanılmaz derecede hassaslaşır ve çevredeki her şey potansiyel bir tehdit olarak algılanmaya başlar. o tahammülsüzlüğün altında aslında bir "tetikte olma" (hyper-vigilance) hali yatar. güvenlik ihtiyacı tavan yapar; dışarıdan gelen en ufak bir uyarıcı, en ufak bir şaka veya sıradan bir diyalog, evrimsel bir hayatta kalma refleksiyle "saldırı" olarak yorumlanabilir.

özetle; o esnada karşınızda duran ve her lafınıza bozulan kişi, modern dünyada yaşayan bir birey olduğu kadar; vahşi doğada enerjisini korumaya çalışan, üreme stratejisi başarısız olduğu için partnerini şutlamaya programlanmış ve etraftaki her çıtırtıyı tehdit sanan bir avcı-toplayıcıdır. bir dahakine olaylara biraz da bu gözle bakmakta fayda var.