Zamanında Nazilerin Yağmaladığı Bir Portre, Nasıl Satılık Ev İlanında Keşfedildi?
taptaze ve yepyeni bir haberin öyküsü
bildiğiniz gibi naziler kaybedeceklerini anladıklarında avrupa’dan kaçmaya başlamışlardı. özellikle yüksek rütbeliler arjantin'e kaçıyorlardı (çünkü adolf hitler ve benito mussolini’den ilham alan arjantinli juan peron, nazilere kırmızı halı seren birkaç güney amerikalı liderden biriydi). sonraki yıllarda israilli “intikam” timleri birçok naziyi bulup öldürdü ( bazıları mahkemelere çıkarıldı). ancak hikayenin bir başka tarafı var ki o da üzücü ve ilginç.
jacques goudstikker, 1940’taki nazi işgali öncesinde avrupa’nın en önemli yahudi sanat tacirlerinden biriydi. amsterdam’daki galerisi, 1100 esere ev sahipliği yapıyordu ve kıtanın en saygın özel koleksiyonlarından biriydi.
goudstikker, nüfuzunu ve imkânlarını başka yahudilerin nazi zulmünden kaçmasına yardımcı olmak için de kullanıyordu. kendisi de ingiltere’ye gemiyle kaçarken öldü. tüm koleksiyonu da naziler tarafından yağmalandı.
özellikle hermann göring (hava kuvvetlerinin başı) ve hitler rejiminin önde gelen isimlerinden biri olarak, 800’den fazla esere şahsen el koydu. bu eserlerin yaklaşık 200’ü 2000’li yılların başında varislere iade edildi, ancak italyan barok sanatçı giuseppe vittore ghislandi’nin eseri olan bir hanımefendinin portresi gibi pek çoğu hâlâ kayıptı.
hollandalı araştırmacı gazeteciler cyril rosman, paul post ve peter schouten 10 yıl boyunca bu kayıp eserlerin izini sürdüler. rosman, ekibin yıllar önce hermann göring’in mali danışmanı ve yakın dostu olan friedrich kadgien’in izini sürmeye başladığını söyledi. kadgien savaşın sonunda çok miktarda elmas ve “bir hanımefendinin portresi“ gibi değerli birkaç tabloyu da alıp arjantine kaçmıştı. kadgien 1978’de buenos aires’te öldü. malikanesi de kızlarına miras kaldı.
bizim hollandalı ekip arjantin muhabirleri peter schouten’u ölen nazi’nin evine gönderdi. defalarca denemesine rağmen kapıyı açan olmadı ama bir şey dikkatini çekti, evde “satılık” tabelası asılıydı.
eve dönen muhabir eşiyle birlikte emlak sitelerinde evi aradı ve buldu. dikkatlice fotoğrafları incelerken evin salonunda, kanepenin üstünde asılı tabloyu gördüler. hollanda hükümetinin 80 yıldır aradığı tablolardan biri oradaydı işte!
hollandalı ekip görüntüleri hemen nazi yağması eserlerin resmi kayıtlarını tutan rce’ye gönderdi. rce’de provenans araştırmacısı olan annelies kool, fotoğrafı savaş dönemi kayıtlarıyla karşılaştırdığını açıkladı: “ölçüler tutuyor, kompozisyon aynı, görsel olarak da arşiv görüntüleriyle örtüşüyor. ancak kesinleştirmek için tablonun arkasını incelememiz gerekir. koleksiyona ait olduğuna dair etiket veya işaretler olabilir.” tabloyu neredeyse kesin olarak kayıp bir hanımefendinin portresi olarak tanımladıklarını, ancak eseri bizzat incelemeden %100 doğrulama yapılamayacağını söyledi.
hemen sonrasında arjantinli muhabir schouten. “evin içinden ayrı bir kaynaktan ek fotoğraflar elde ettik, bu bize haberi yayımlamadan önce ikinci doğrulamayı sağladı.” dedi ( eve müşteri gibi girip tablonun fotoğraflarını çekmişlerdi )
gazeteciler kadgien’in kızlarıyla e-posta, instagram ve whatsapp üzerinden defalarca iletişim kurmaya çalıştı. “haftalar sonra biri cevap verdi,” dedi schouten. “ne istediğimizi sordu, meşgul olduğunu söyledi ve ardından bizi engelledi. kısa süre sonra emlak şirketi, tabloyu gösteren fotoğrafları ve ilanı tamamen internetten kaldırdı. (hollandalı ekip ayrıca, savaş sonrası belgelerde kadgien’in elinde olduğu belirtilen ikinci bir kayıp eser olduğunu belirledi: hollandalı sanatçı abraham mignon’a ait 17. yüzyıl bir natürmort tablo. araştırmacılar, bu eserin kadgien’in kızlarından birinin 2012’de facebook’ta paylaştığı bir fotoğrafta göründüğünü düşünüyor, ancak konumu belirsiz. ancak bu eser goudstikker koleksiyonuna ait olmadığından ne yapılacağı şimdilik belirsiz.)
goudstikker’in varisleri büyük bir hukuk bürosuyla anlaştılar ve bu günlerde tablonun iadesi için dava açacaklar.
halen naziler tarafından yağmalanmış, çalınmış binlerce değerli sanat eserinin arjantin’de birilerinin duvarında asılı olduğu düşünülüyor.
Sülün Osman'a Şapka Çıkartacak Bir Dolandırıcılık Olayı: Mona Lisa'nın Çalınması
