Yüzüklerin Efendisi'nde Kartalların Yüzük'ü Mordor'a Taşımamasının Askeri Nedeni
yüzüklerin efendisi serisini izleyen hemen herkesin aklına en az bir kez aynı soru gelmiştir. madem orta dünya'da insanları taşıyabilecek kadar büyük kartallar var, neden frodo'yu doğrudan mordor'a götürmediler? sonuçta gandalf'ı orthanc kulesinden kurtarabiliyorlar. büyük savaşlarda ortaya çıkıp nazgullere saldırabiliyorlar. hatta yüzük yok edildikten sonra mordor'a giderek frodo ile sam'i yanardağın eteklerinden alabiliyorlar.
peki bütün bunları yapabiliyorlarsa neden en başından aynı yolu kullanmadılar? ilk bakışta gerçekten mantıklı bir soru. aylarca yürümek, mağaralardan geçmek, orklarla savaşmak ve sürekli yakalanma tehlikesi yaşamak yerine birkaç kartalla mordor'a uçmak çok daha kolay görünüyor. ancak bu meseleyi askeri açıdan değerlendirdiğimizde, hızlı ulaşım ile başarılı bir operasyonun aynı şey olmadığını görüyoruz.
çünkü yüzük kardeşliğinin görevi, güçlü bir orduyu yenmek veya mordor'da bir kaleyi ele geçirmek değildi. asıl amaç, sauron'un eline geçmesi halinde bütün savaşı bitirebilecek bir nesneyi, düşmanın kendi topraklarının içindeki belirli bir noktaya fark edilmeden ulaştırmaktı. bu ayrım, kartalların neden kullanılmadığını anlamamız açısından oldukça önemli.
öncelikle yüzük kardeşliğinin askeri durumuna bakalım. sauron, orta dünya'nın en büyük ordularından birine sahipti. mordor'da ork birlikleri, kaleler, gözetleme noktaları ve oldukça geniş bir askeri yapılanma bulunuyordu.
üstelik karşısında savaşan insanların ve elflerin kaynakları sınırlıydı. gondor ve rohan gibi krallıklar direnebiliyordu ancak sauron'un bütün askeri gücünü doğrudan yenmeleri oldukça zordu. dolayısıyla yüzük kardeşliğinin elindeki en büyük avantaj, daha güçlü bir orduya sahip olmak değildi. sauron'un bilmediği bir planları vardı.
çünkü sauron, tek yüzüğün ne kadar güçlü olduğunu herkesten iyi biliyordu. bu nedenle düşmanlarının yüzüğü ele geçirdiklerinde onu kullanmaya çalışacaklarını düşünüyordu. gandalf, galadriel veya başka güçlü bir kişinin yüzüğün gücüne sahip olmak isteyebileceğini hesaba katıyordu. ancak insanların böylesine büyük bir gücü hiçbir karşılık beklemeden yok etmeye çalışabileceklerini düşünmekte zorlanıyordu.
işte yüzük kardeşliğinin planı, sauron'un bu yanılgısına dayanıyordu. yüzüğü kullanmak yerine yok edeceklerdi. üstelik bunu mümkün olduğunca gizli şekilde yapacaklardı. askeri terminolojiyle düşünürsek bu, büyük bir ordu harekatından ziyade düşman bölgesine sızılarak gerçekleştirilecek küçük ölçekli bir özel görev operasyonuna benziyor.
burada hızdan daha önemli olan şey, hedefe ulaşana kadar tespit edilmemekti. peki kartallar bu açıdan ne kadar uygun? öncelikle orta dünya'nın büyük kartalları sıradan kuşlar değil. tolkien'in eserlerinde bu canlılar, manwe ile ilişkilendirilen son derece güçlü ve zeki varlıklar olarak anlatılıyor.
konuşabiliyor, karar verebiliyor ve zaman zaman savaşlara müdahale edebiliyorlar. ancak bunların hiçbiri kartalların görünmez olduğu anlamına gelmiyor. tam tersine oldukça büyük canlılar oldukları için gökyüzünde fark edilmeleri mümkün. örneğin frodo ile sam'in dağlık bölgelerden ve ormanlardan ilerlerken kendilerini saklama şansları bulunuyordu.
geceleri yolculuk yapabiliyor, düşman birliklerinden uzak durabiliyor ve gerektiğinde günlerce gizlenebiliyorlardı. ancak birkaç dev kartalın yüzük taşıyıcısıyla birlikte mordor'a doğru uçması, çok daha dikkat çekici bir hareket olabilirdi.
askeri açıdan burada karşılaştığımız sorun, gizliliğin kaybedilmesi. çünkü sauron'un topraklarına yaklaşan büyük kartallar fark edilirse düşmanın dikkatini doğrudan üzerlerine çekebilirlerdi.
üstelik sıradan bir yolcunun neden mordor'a gittiği hemen anlaşılamayabilir. ancak yüzük kardeşliğiyle ilişkili büyük kartalların doğrudan hüküm dağına yönelmesi, sauron'un planı fark etme ihtimalini artırabilirdi. tolkien, sauron'un kartalları kesinlikle göreceğini veya gördüğü anda yüzüğün taşındığını anlayacağını söylemiyor. bu, eserlerdeki askeri koşullardan hareketle yapılabilecek bir değerlendirme.
fakat gizlilik üzerine kurulmuş bir operasyonda böyle bir ihtimal bile oldukça ciddi bir risk. sauron'un kartallara karşı kullanabileceği bir hava gücü bulunuyor muydu? evet. özellikle savaşın ilerleyen dönemlerinde nazgûllerin kullandığı kanatlı yaratıklar oldukça önemli.
yüzük tayfları, bu devasa uçan canlıların sırtında gökyüzünde dolaşabiliyor, düşman birliklerine saldırabiliyor ve korku yayabiliyordu. bu nedenle mordor'a yaklaşan kartalların havada hiçbir rakiple karşılaşmayacağını düşünmek doğru olmaz. hatta yüzüklerin efendisi'nin sonunda bu iki güç karşı karşıya geliyor. kara kapı önündeki savaş sırasında büyük kartallar ortaya çıkıyor ve uçan nazgûllere saldırıyor.
yani kartallarla nazgûllerin gökyüzünde çatışabilmesi yalnızca hayranların uydurduğu bir teori değil, hikayenin içerisinde gerçekten gerçekleşen bir olay. ancak buradan nazgüllerin kartalları kesinlikle yenebileceği sonucu da çıkmıyor.
çünkü hikayede böyle bir savaşın sonucu her koşulda aynı değil. asıl mesele şu. kartallar yüzüğü taşıyor olsaydı, havadaki bir çatışmanın sonuçları sıradan bir savaşta yaşanacak kayıplardan çok daha büyük olabilirdi. örneğin yüzüğü taşıyan kartal yaralansa ve frodo düşman bölgesine düşse ne olacaktı?
veya sauron'un askerleri yüzüğü ele geçirse? böyle bir durumda yalnızca operasyon başarısız olmayacak, savaşın sonucu da sauron lehine değişebilecekti. askeri planlamada buna yüksek sonuçlu risk diyebiliriz. gerçekleşme ihtimali belirsiz olsa bile gerçekleştiğinde görevin tamamını yok edebilecek bir tehlike.
üstelik düşmanın hava araçlarına veya savunma silahlarına sahip olması da tek sorun değil. mordor'da çok sayıda asker, gözetleme noktası ve tahkim edilmiş bölge bulunuyor. kartalların yaklaşırken okçuların veya başka düşman birliklerinin saldırısına uğrama ihtimali de değerlendirilebilir. hatta kartalların oklardan zarar görebildiğini başka bir tolkien eserinden biliyoruz.
hobbit kitabında kartalların lideri, insanların yaşadığı bölgelerin yakınından uçmayı istemediğini anlatıyor. çünkü insanların kendilerini koyunlara saldıracaklarını düşünerek oklarla vurabileceğinden çekiniyor. bu da kartalların büyük ve güçlü olmalarına rağmen fiziksel tehlikelere karşı tamamen dokunulmaz olmadığını gösteriyor.
ancak yine önemli bir ayrım yapalım. mordor'da kartalları kesin olarak durdurabilecek özel bir uçaksavar sistemi bulunduğuna ilişkin bir bilgi yok. bu nedenle okçuların, kulelerin veya uçan nazgûllerin kartalları mutlaka durduracağını iddia etmek doğru olmaz. söyleyebileceğimiz şey, havadan gerçekleştirilecek bir operasyonun da ciddi tehlikeler içereceği.
peki kartallar bütün bu tehlikeleri aşarak hüküm dağına ulaşabilseydi? bu durumda başka bir problem ortaya çıkıyor. çünkü tek yüzüğün sıradan bir yanardağın içerisine atılması yeterli değildi. gandalf'ın açıklamasına göre yüzüğün, yapıldığı yer olan hüküm çatlaklarında yok edilmesi gerekiyordu.
bu bölge sammath naur, yani ateş odaları adı verilen bir mağaranın içerisinde bulunuyordu. mağaranın girişi ise hüküm dağının yamacındaydı. dolayısıyla kartalların yanardağın tepesinden geçerken yüzüğü aşağı bırakmasının kesinlikle işe yarayacağını söyleyemeyiz. görevin asıl hedefi, belirli bir yere ulaşmaktı.
askeri açıdan düşündüğümüzde bu, bir hedef bölgesine yaklaşmakla hedefin içindeki kritik noktaya ulaşmak arasındaki fark. uçakla düşman ülkesine girmek ayrı bir başarıdır. askerin uçaktan indikten sonra korunan bir tesisin içerisine girip görevini tamamlaması ise bambaşka bir aşama. kartallar frodo'yu hüküm dağına kadar ulaştırmış olsaydı bile, frodo'nun mağaranın içerisine girerek yüzüğü yok etmesi gerekecekti.
üstelik büyük bir kartalın doğrudan dağın yamacına inmesi, yerde yürüyen bir hobbitten çok daha kolay fark edilebilirdi. burada işin başka bir boyutu daha bulunuyor. kartalların taşıyabileceği yük ve yolculuk mesafesi. yüzük kardeşliği kitabında gandalf, gwaihir tarafından orthanc kulesinden kurtarıldığında kartala kendisini ne kadar uzağa götürebileceğini soruyor.
gwaihir, birçok fersah uçabileceğini ancak dünyanın sonuna kadar birini taşıyamayacağını belirtiyor. ardından gandalf'ı rohan topraklarındaki edoras'a bırakıyor. bu konuşma kartalların uzun mesafelerde hiç yolcu taşıyamayacağını kanıtlamıyor. ancak onların sınırsız menzile sahip birer ulaşım aracı olmadığını gösteriyor.
rivendell'den mordor'a kadar yapılacak uzun bir yolculukta dinlenme, güzergâh ve taşıma kapasitesi gibi sorunların nasıl çözüleceği de belli değil. üstelik kartalların hepsinin böyle bir görevi kabul edeceği de kesin değil.
çünkü bu canlılar gandalf'ın veya elrond'un emrinde çalışan askerler değildi. kendi iradeleri bulunan, gerektiğinde yardım eden varlıklardı. bu nedenle onları çağırıp bütün yolculuk boyunca istenen her görevi yapacaklarını varsaymak doğru olmaz.
peki bütün bu riskler varken frodo ile sam'in yürüyerek mordor'a gitmesi neden daha mantıklıydı? çünkü küçük bir grubun hareketini gizlemek, büyük ve görünür bir hava operasyonunu gizlemekten daha kolay olabilirdi. özellikle hobbitlerin küçük yapıları, sessiz hareket edebilme yetenekleri ve düşmanın dikkatinden kaçabilmeleri önemli avantajlardı.
üstelik yüzük kardeşliği dağıldıktan sonra frodo ile sam'in yalnız ilerlemesi, büyük bir grubun yaratacağı hareketliliği de azaltmıştı. ancak hikayenin sonunda bu gizlilik planına başka bir askerî hamle daha eklendi. aragorn, gandalf ve diğer komutanlar ordularıyla mordor'un kara kapısına yürüdü.
üstelik sauron'un ordularına karşı asker sayısı bakımından ciddi şekilde dezavantajlıydılar. neden kazanma şanslarının çok düşük olduğu bir savaşa girdiler? çünkü amaçları yalnızca meydan savaşını kazanmak değildi. asıl hedeflerinden biri sauron'un dikkatini kendi üzerlerine çekmekti.
sauron'un, aragorn'un tek yüzüğü ele geçirip onu kullanmaya hazırlandığını düşünmesi isteniyordu. böylece dikkatini ve askeri gücünü kara kapıya yöneltecekti. askeri terminolojide bu, bir aldatma ve dikkat dağıtma harekatına benziyor. bir tarafta düşmanın karşısına çıkarılan büyük bir ordu bulunuyor.
diğer tarafta ise asıl görevi gerçekleştirmeye çalışan iki küçük hobbit. üstelik bu plan gerçekten işe yarıyor. sauron, batı ordusunu büyük bir tehdit olarak değerlendiriyor ve dikkatini kara kapı çevresine yoğunlaştırıyor. frodo ile sam de bu sırada hüküm dağına ulaşabiliyor.
yani savaşın sonucunu belirleyen şey yalnızca kılıçlar, ordular veya kartalların gücü değil. düşmanın yanlış hedefe odaklanmasını sağlayan bir strateji. ve burada oldukça önemli bir sahne yaşanıyor. frodo, hüküm çatlaklarına ulaştığında yüzüğü kendi isteğiyle yok edemiyor.
tam tersine yüzüğü kendisine almak istediğini söylüyor. ardından gollum'un müdahalesiyle yüzük ateşe düşüyor ve yok oluyor. bu olay, kartallarla ilgili tartışmada genellikle gözden kaçırılan başka bir noktayı gösteriyor. frodo'nun yüzüğü hüküm dağına ulaştırabilmesi, görevin mutlaka başarıyla tamamlanacağı anlamına gelmiyordu.
çünkü yüzüğün iradeyi etkileme gücü, hedefe yaklaşıldığında da devam ediyordu. dolayısıyla bütün zorlukları aşarak kartalla dağa ulaşmak bile yüzüğün yok edilmesini garanti etmeyecekti.
peki kartallar neden bütün bunlar bittikten sonra mordor'a girebildi? çünkü artık operasyonun koşulları tamamen değişmişti. yüzük yok edildiğinde sauron'un gücü çökmeye başlamış, barad-dur yıkılmış ve nazguller ortadan kalkmıştı. daha önce yüzüğü ele geçirmek için kullanılan düşman kuvvetleri artık eski halleriyle mevcut değildi.
üstelik kartalların yeni görevi, düşman ülkesine gizlice bir nesne taşımak değil, hayatta kalmaya çalışan iki hobbiti kurtarmaktı. yani iki operasyonun riskleri ve hedefleri birbirinden farklıydı. birincisinde yüzük ele geçirilirse bütün savaş kaybedilebilirdi. ikincisinde ise yüzük zaten yok edilmişti.
bu yüzden kartalların savaş sonunda frodo ile sam'i kurtarması, başlangıçta aynı uçuşun güvenli ve başarılı olacağını kanıtlamıyor. ancak bütün bu askeri açıklamaların dışında, tolkien'in kendisinin konuya nasıl baktığı da önemli.
çünkü yazar bu tartışmaya oldukça yakın bir mesele hakkında doğrudan yorum yapmıştı. 1958 yılında kendisine sunulan bir yüzüklerin efendisi film uyarlaması taslağını inceleyen tolkien, kartalların hikâyeye gereğinden fazla dahil edilmesine itiraz etti. 210 numaralı mektubunda kartalları dikkatli kullanılması gereken bir anlatım aracı olarak tanımladı.
özellikle yüzük kardeşliğinin yürüyerek yapması gereken uzun ve zorlu yolculuğun, kartallarla kolaylaştırılması fikrini eleştirdi. yani tolkien'in gözünde bu yolculuk yalnızca bir yerden başka bir yere ulaşmak değildi. karakterlerin karşılaştıkları zorluklar, aldıkları kararlar ve bütün bunlara rağmen devam etmeleri hikâyenin temel parçalarıydı.
burada bir ayrım yapmamız gerekiyor. tolkien, kartalların mordor'a gitmeye çalışması halinde kesinlikle nazgüllerin tarafından öldürüleceklerini söylemedi. aynı şekilde kara kapıdaki okçuların kartalları düşüreceği yönünde ayrıntılı bir askeri rapor da bırakmadı. bu tür açıklamalar, kitaplarda anlatılan tehlikelerden hareketle geliştirilmiş yorumlar.
yazarın açıkça vurguladığı şey ise kartalların hikâyede sınırlı kullanılmasının ve yüzük taşıyıcısının gizli yolculuğunun önemiydi. sonuç olarak yüzük kardeşliğinin kartallarla mordor'a gitmemesini yalnızca senaryonun devam edebilmesi için alınmış bir karar olarak görmek eksik kalıyor.
askeri açıdan değerlendirildiğinde kartallar daha hızlı bir ulaşım imkanı sunabilirdi. ancak bunun karşılığında gizlilik kaybedilebilir, düşmanın dikkati çekilebilir ve yüzüğün ele geçirilmesi gibi sonuçları çok ağır bir risk ortaya çıkabilirdi.
üstelik kartalların hüküm dağına kadar ulaşması bile yüzüğün gerçekten yok edileceğini garanti etmiyordu. frodo ile sam'in uzun yolculuğu ise bütün tehlikelerine rağmen sauron'un en büyük zayıflığından yararlanıyordu. düşman, sahip olmak için her şeyi yapacağı bir gücün gönüllü olarak yok edilmeye çalışılacağını düşünemiyordu. bu nedenle hikayenin sonunda savaşı kazandıran şey, karşı tarafın ordusundan daha güçlü olmak değildi.
onun hiç beklemediği bir şey yapmaktı. belki de kartalların doğrudan mordor'a uçmamasının askerî açıdan en anlamlı açıklaması burada bulunuyor. çünkü bazı görevlerde düşmana en hızlı ulaşan birlik değil, düşmanın varlığından bile haberdar olmadığı birlik daha büyük bir avantaj elde edebiliyor.
kaynaklar
https://www.encyclopedia-of-arda.com/e/eagles.html
https://www.tolkienestate.com/painting/maps/
https://www.encyclopedia-of-arda.com/…lackwings.php
https://tolkiengateway.net/wiki/cracks_of_doom
https://www.encyclopedia-of-arda.com/…thenorth.html
https://tolkiengateway.net/wiki/gwaihir
