Uzunluklarına Göre Öykü Türlerinin Arasındaki Farklar
öykü, genellikle uzunluğuna göre farklı isimlerle adlandırılan bir edebi türdür. uzunluk da zaten anlatı yapısını şekillendiren başat faktördür.
ön not olarak belirteyim; aşağıdaki açıklamalar edebiyat açısıdan mutlak değildir, endüstri tarafından dayatılan kriterlerdir. çeşitli otoritelerce farklı sınıflandırmalar yapılabilir. ben genel kabullere değineceğim. örneğin bilim kurgu ve fantezi yazarları derneği (sfwa - science fiction and fantasy writers association), edebi türlerin kelime sayılarına göre sınıflandırılmasında dünya çapında en kabul gören otoritedir; nebula ve hugo ödülleri tarafından da bu kurumun kriterleri benimseniyor. çok katılar bu konuda; misal çince karakterler söz konusu olduğunda genelde 1.6 ile çarpıyorlar. yani 40 bin kelime 64 bin çin yazı karakterine denk kabul ediliyor. bu kurum dışında kesin sınırlar belirleyen ve dünya çapında dikkate alınan pek fazla organizasyon yok.
short short story / flash fiction / küçürek öykü
hugo ve nebula’da böyle bir tür yok. orada 7.500 kelime altındaki bütün eserler short story/öykü olarak kabul ediliyor. ama diğer edebiyat çevrelerinde genelde 1.000 kelime altındaki eserler flash fiction ya da short short story (küçürek öykü) şeklinde isimlendiriliyor. tabii üst sınır değiştirilebiliyor. “ben küçürek öykü olarak maksimum 700 kelimeyi kabul ediyorum” diyenler de var; “1.500 kelime” diyenler de. misal nature’ın ‘futures’ adında, bilim kurgu öyküleri yayımlayan bir bölümü var; 850–950 kelime aralığını kabul ediyorlar. elbette küçürek öykülerin de alt türleri var. 6 kelimelik hikâyeler, 280 karakterlik twitterature’lar, 50 kelimelik dribble’lar ya da minisaga’lar, 100 kelimelik drabble’lar, 300–400 kelimelik micro fiction’lar, 500–750 kelimelik sudden fiction’lar vs. bu öykülerde çoğunlukla serim bölümü yoktur; direkt meseleye girilir, gösterilir, hissettirilir, ima edilir; metafora, sürprize ve epifani anına yaslanılır. hemingway’in “for sale: baby shoes, never worn”u, kafka’nın “kleine fabel”i, borges’in “del rigor en la ciencia”sı, fredric brown’ın “answer”ı, ted chiang’ın “what’s expected of us”ı ünlü flash fiction örneklerindendir.
short story / öykü
yukarıda da değindiğim üzere, bilim kurgu ve fantezi yazarları derneği 7.500 kelime altındaki bütün eserleri short story (öykü) olarak değerlendiriyor. dolayısıyla küçürek öyküler, yani flash fiction’lar da aslında öykü, yani short story kapsamındadır. ama yine de eserinizin flash fiction’ları akla getirmemesi ve hemen hemen tüm otoriteler tarafından ‘öykü’ olarak dikkate alınması için 1.000–7.500 kelime aralığında olması gerekir. tabii bu rakamlar yayıncıya göre değişir; short story üst sınırını 10.000 kelimeye çıkaranlar ya da 5.000 kelimeye indirenler de vardır. poe’nun öykü konsepti tür için önemlidir. short story’ler tek oturuşta okunabilmeli, olaylar tek bir etkiyi (hüzün, ironi, korku gibi) yaratacak şekilde kurgulanmalıdır. karakter ve mekân sayıları az olmalı; genelde kısa bir zaman diliminde geçmeli ve tek bir çatışma unsuruna odaklanılmalıdır. poe’nun “the fall of the house of usher”ı, çehov’un “dama s sobaçkoy”u, g.k. chesterton’ın “the blue cross”u, borges’in “la biblioteca de babel”i, kurt vonnegut’ın “harrison bergeron”ı ünlü short story örneklerindendir.
novelette / uzun öykü
7.500–17.500 kelime arasındaki eserler bu klasmana girer. bu tür aslında bilim kurgu ve fantezi edebiyatında çok önemli yere sahiptir. karmaşık fikirleri işlemek için yeterli alan sunar. karakterler short story’ye oranla daha fazla derinleştirilebilir. hikâye evreninin tanıtılması ve dünya inşası için de yeterince yer ayrılabilir. tabii bilim kurgu ve fantastik dışında terimin kullanımı pek yaygın olmasa da tam olarak short story ile novella arasında kalan çok sayıda öykü vardır. herman melville’in “bartleby, the scrivener”ı, kafka’nın “in der strafkolonie”si ya da stephen king’in “the jaunt”ı birçok kaynakta short story olarak geçse de aslında hem kelime sayısı hem de anlatı yapısı olarak novelette kapsamına girer. asimov’un “nighfall’u, g.r.r. martin’in “sandkings”i ya da ted chiang’ın “hell is the absence of god’ı ise her daim novelette olarak adlandırılır. bu arada nebula ödülleri tarihinde, novelette kategorisinde en fazla kazanan yazar ted chiang (3 adaylıkta 3 ödül); en fazla aday gösterilen yazar ise ursula le guin’dir (7 adaylıkta 1 ödül).
novella / kısa roman
sfwa adlı organizasyonumuzun belirlediği sınırlar 17.500–40.000 kelime aralığında. tabii 20.000–50.000 aralığını kabul eden yayıncılar da vardır. hatta roman için genelde alt sınır 50.000 kelime olarak görülüyor. novellalarda genellikle tek bir ana olay örgüsü vardır. hikâye yan olay örgüleriyle genişletilmez. tek bir tematik sorunsala, fikre ya da eleştiriye odaklanılır. karakterler sınırlıdır ama yine de yüzeysel değildirler, dönüşüm geçirirler. lovecraft’ın “the shadow over ınnsmouth”u, robert louis stevenson’ın “the strange case of dr jekyll and mr hyde”ı, kafka’nın “die verwandlung”u, steinbeck’in “of mice and men”i ya da hemingway’in “the old man and the sea”si ünlü novellalardandır.
novel / roman
bilim kurgu ve fantastik edebiyat otoritemiz 40.000 kelime ve üstü eserleri roman olarak kabul ediyor. buna karşın birçok yayıncı 50–60.000 kelime altını çok da roman olarak görmeme eğilimindeler. romanlarda genellikle çoklu olay örgüsü vardır. birçok tema aynı anda işlenebilir. birden fazla karakter derinleştirilebilir ve dönüşümleri sergilenebilir. burada çok bariz olan roman örneklerindense kısa oluşlarından dolayı novella ile karıştırılabilen ama literatürde roman olarak anılan eserlere değinmek yerinde olacaktır. poe’nun “the narrative of arthur gordon pym of nantucket”ı, h.g. wells’in “the invisible man”i, kafka’nın “der prozess”i, fitzgerald’ın “the great gatsby”si, hesse’nin “siddhartha”sı roman olarak anılan eserlerdir.
Bira Türleri Arasındaki Genel Farklar Nedir?
