Türk Mitolojisinde İnsanları Zinaya Teşvik Eden Baştan Çıkarıcı Figür: Kiştey

kiştey, erlik'in kızları arasında ismi bilinen iki kızından biridir. "insan iradesine oynayan" tehlikeli karakterdir. genellikle yeraltı dünyasıyla anılsa da asıl misyonu, gök tanrı ülgen'e ulaşmaya çalışanları, yani iyi niyetle yola çıkanları engellemektir. inanışa göre, insanlar ya da şamanlar ülgen'e kurban sunmak için göğe, o kutlu yolculuğa niyetlendiklerinde karşılarına dikilen ilk engel kiştey olur. ona "kötü melek" ya da "karanlık ruh" denmesinin sebebi de bu sabotajcı doğasıdır. amacı, kurbanın yerine ulaşmasını engellemek ve kutsal olanla insan arasına girmektir.

kiştey'in fiziksel özellikleri de en az görevi kadar ürkütücüdür. kaynaklarda ona "sekiz gözlü kiştey" denir; bu çoklu göz metaforu, onun her şeyi gören, kaçışı olmayan ve insanın en gizli zaaflarını bilen algısını temsil eder. ama asıl numarası şekil değiştirmesidir. siyah bir tilkiye dönüşerek insanların ve şamanların aklını çeler. tilki kurnazlıktır, siyah ise bilinmezlik; kiştey bu formda insanın karşısına çıkarak onu yolundan döndürmeye çalışır. yanında genellikle adı onunla birlikte anılan diğer kız kardeşi "erke" de bulunur ama kiştey'in baskın karakteri her zaman ön plandadır.

bu figürün mitolojideki en çarpıcı yönü ise temsil ettiği "günah" kavramıdır. kiştey sadece yol kesen bir haydut değil, insanı zina yapmaya ve evlilik dışı ilişkilere teşvik eden psikolojik bir tetikleyicidir. yani o, insanın içindeki bastırılmış arzuların, yasak tutkuların ve nefsin vücut bulmuş halidir. ülgen'e, yani "kutsal olana" giden yolda insanın ayağını kaydıran şeyin "şehvet ve yasak ilişki" olarak kodlanması, eski türk inancının toplumsal ahlak anlayışını da gösterir. kiştey'e uyan, o siyah tilkinin peşinden giden kişi, sadece yolunu kaybetmekle kalmaz, ruhunu da kirletmiş sayılır.