TRT'nin Reyting Rekorları Kıran Dizisi Taşacak Bu Deniz Alttan Alta Hangi Mesajları Veriyor?
taşacak bu deniz... 10+ reytingiyle trt'nin altın yumurtlayan tavuğu bu dizi şu anda. işte burada durup düşünmek gerekiyor. türkiye'nin kamusal yayıncısının, cuma akşamları milyonlarca izleyiciye neyi, nasıl ve hangi kodlarla sunduğunu sormak lazım. "taşacak bu deniz" sadece bir melodram değil, aynı zamanda devletin ideolojik aygıtının, yani trt'nin, hangi dünyayı kurguladığının, hangi değerleri yeniden ürettiğinin ve hangi toplumsal sözleşmeyi meşru gördüğünün canlı bir kanıtı. bu dizi, ekrana yansıttığı her sahneyle, bir kültürel politika belgesi işlevi görüyor. muhafazakar dramatik geleneğin tüm kodlarını taşıyan, ama bir yandan da kendini popüler bir aşk hikayesi olarak pazarlayan bu yapım, aslında çok daha karmaşık bir ideolojik manevraya imza atıyor. trt'nin bu ekosistemde sadece yayıncı değil, aynı zamanda hangi hikayelerin anlatılmaya değer olduğuna, hangi ahlakın normalleştirildiğine ve hangi toplumsal düzenin sorgulanmadan kabul edildiğine karar veren bir otorite olduğunu unutmamak gerekiyor.
dizinin dramatik altyapısı, melodramın en klasik formüllerini aynen tekrar ediyor
karadeniz'in sisli dağlarında birbirine düşman iki aile, toprak ve onur kavgası, aşk üçgenleri, saklı doğumlar, kan davaları ve tabii ki vazgeçilmez kadercilik. nehir erdem'in, "sen anlat karadeniz" gibi travma pornosuna dönüşmüş bir işin yazarı olması tesadüf değil. wattpad'in muhafazakar genç kız edebiyatından beslenen, kadına yönelik şiddeti sıklıkla romantize eden bir anlatı geleneğinin izlerini bu dizide de görmek mümkün. ancak burada daha tehlikeli olan, bu melodramatik yapının sadece duygusal manipülasyon aracı olarak kullanılmıyor oluşu. uzun, ağır sahneler, duyguları dayatan müzikler ve didaktik diyaloglar, seyirciyi sadece ağlatmak veya heyecanlandırmak için değil, belirli bir dünya görüşünü içselleştirmesi için tasarlanmış. adorno'nun kültür endüstrisi eleştirisini burada hatırlamak gerek. seyirci, eğlendirilirken aynı zamanda edilgenleştiriliyor ve mevcut toplumsal düzenin doğallığına ikna ediliyor. anlatının temposu, izleyiciye düşünme fırsatı vermeyecek kadar hızlı değil ama sorgulamayı engelleyecek kadar duygusal. her sahne, bir sonraki krizin habercisi ve bu krizler hiçbir zaman yapısal değil, daima kişisel ve ahlaki. mesela bugün bir çok yazar eleni'nin annesi diye karşısına hicran'ın çıkarılacağını tahmin etmiş. çünkü bölüm zaten bunu inşa ediyor.(önce eleni hicren çatışmasında akabinde eleni'nin hicran ve adil'in gençken sevgili olduğunu öğrenmesiyle bir dramatik altyapı seyirciye veriliyor)
karakterlere baktığımızda ise karşımıza çıkan, gerçekçi bireyler değil, belirli ideolojileri taşıyan arketipler
adil koçari, dizinin en kritik figürü bu anlamda. kardeşini kaçıran adamı cezalandırma sahnesini düşünün. hukuk sistemine başvurmak yerine kendi adaletini tesis ediyor ve bu eylem, anlatı tarafından meşru, hatta kahramanca bir davranış olarak kodlanıyor. "dalını kıranın ağacını sökeceksin" sözü, dizinin en sık tekrarlanan mantralarından biri ve bu mantra, aslında modern hukuk devletinin temel prensiplerini reddeden feodal bir adalet anlayışını yüceltiyor. koçari, sert, acımasız, kesin çizgili ve her zaman haklı bir erkek. proto-erkeklik denebilecek bu temsil, şiddeti ve gücü erkekliğin vazgeçilmez unsurları olarak sunar. zizek'in ideolojinin işleyişine dair söylediklerini anımsarsa; ideoloji, kendini en başarılı biçimde, doğal ve sorgulanamaz olarak sunduğunda çalışır. koçari'nin adaleti sorgulanmaz çünkü coğrafya, gelenek ve erkeklik miti onu meşru kılar.
kadın karakterler ise daha da sorunlu bir zeminde duruyor
esme furtuna, güçlü, direngen ve ailesini korumaya çalışan bir kadın olarak çizilmiş olsa da eninde sonunda bir erkeğin gölgesinde kalıyor. daha vahimi, dizinin romantik alt metnini oluşturan kadın karakterlerden fadime koçari'nin, kendini kaçıran adamla bir tür duygusal bağ kurması. bu, stockholm sendromu'nun normalleştirilmesi anlamına geliyor ve kadına yönelik şiddetin, zorla bir araya gelmenin, sonunda bir aşk hikayesine dönüşebileceği mesajını veriyor. "erkek fatma" diye tanımlayabileceğimiz bu karakter bile, erkek şiddetinin karşısında ehlileştiriliyor. kadın gücü miti, gerçek bir özgürleşme anlatısına dönüşmek yerine, erkek egemen yapının bir süsü haline geliyor. kadınlar, ne kadar güçlü görünseler de, erkek karar mekanizmasının dışında kalıyorlar. 20 yaşında doktor olabilmiş bir eleni annesini bulmaya istanbul'a oruç'suz gidemiyor.
dizinin ahlaki siyah beyazlığı ise belki de en göze çarpan özelliği
karakterler, karmaşık duygusal veya ahlaki tonlardan yoksun. ya tamamen iyi ya da tamamen kötüler. bu basitleştirme, toplumsal karmaşıklığı görmezden gelen ideolojik bir tercihtir. gerçek hayatta insanlar, sadece iyi veya kötü değildir. ancak bu dizi, gri alanları reddederek seyirciye rahat bir ahlaki konum sunar. izleyici, kimin yanında duracağını bilir ve bu bilgi onu düşünmekten alıkoyar. bu tür anlatılar, bireyleri özne konumuna çağırır ve onlara kim olmaları gerektiğini direkt söyler. seyirci, koçari'nin adaletini alkışlarken bir yandan da feodal güç yapısını onaylamış olur.
dizinin görsel dili de bu ideolojik çerçeveyi destekliyor
trt estetiği, güvenli, steril ve her şeyi aydınlatan bir ışık kullanımıyla kendini ele veriyor. sinematografi, hiçbir zaman rahatsız edici değil. genel planlar, karakterlerin duygusal dünyasına yakınlaşmak yerine onları bir manzaranın parçası olarak gösteriyor. müzik ise sürekli olarak seyirciye ne hissetmesi gerektiğini söylüyor. üzgün bir sahne mi, hemen hüzünlü bir melodi. gerilim mi, dramatik bir orkestrasyon. bu manipülatif müzik kullanımı, seyircinin kendi duygusal tepkilerini oluşturmasını engelliyor. her şey önceden kodlanmış, paketlenmiş ve teslim edilmiş. bu estetik, klasik melodram özelliği. amaç, seyirciye sorgulatıcı bir deneyim yaşatmak değil, onu güvenli, temiz ve ideolojik olarak doğru bir dünyaya davet etmek.
coğrafyanın kullanımı ise ayrı bir analiz gerektiriyor
karadeniz, sadece bir mekan değil, aynı zamanda karakterlerin kaderini belirleyen determinist bir güç olarak sunuluyor. sert deniz, sis, dağlar ve o keskin rüzgar, sanki karakterlerin sert, kural tanımaz ve şiddet yanlısı davranışlarını meşrulaştıran doğal birer bahane gibi işlev görüyor. coğrafya, bu anlatıda pasif bir dekor değil, aktif bir fail. "burası karadeniz, burada işler böyle yürür" mesajı sürekli olarak tekrarlanıyor. bu, toplumsal düzenin tarihin veya coğrafyanın kaçınılmaz bir sonucu olduğu yanılsamasını yaratıyor. oysa toplumsal düzen, tarihin değil, politik tercihlerin ürünüdür. ancak dizi, bu determinizmi benimseyerek mevcut güç ilişkilerini doğallaştırıyor.
ama belki de en önemlisi, dizinin göstermediği şeyler
bu topraklarda yaşayan insanların geçim derdi yok. herkes toprak zengini, herkesin büyük evleri, arabası, sofrası var. sınıfsal çatışmalar, ekonomik gerçeklikler, gündelik hayatın sıkıntıları bu parlak melodramın hiçbir yerinde görünmüyor. insanlar neden polise başvurmuyor? devlet nerede? hukuk sistemi neden yok sayılıyor? bu sorular, dizinin ideolojik çerçevesini en net ortaya koyan sessizlikler. çünkü bu sorular sorulduğu anda, anlatının tüm meşruiyeti çöker. dizinin kurduğu dünya, devletin zayıf, hukukun işlevsiz ve şiddetin meşru olduğu bir dünya. ve bu dünyada, feodalite ile burjuvazi arasında sıkışmış bir yapı içinde, güçlü erkekler kendi adaletlerini sağlar, kadınlar onların gölgesinde kalır ve herkes kaderine razıdır.
tüm anlatının otuzlarının sonunda kırkına yaklaşmış insanların iletişimsizliği ve inadı üzerine kurulu olması da ayrıca dikkat çekici
karakterler sürekli olarak, birbirleriyle konuşmak yerine sırlarını saklıyor, yanlış anlamalara sebebiyet veriyor ve bu inatları yüzünden trajik sonuçlara yol açıyorlar. bu sadece dramatik gerilim yaratmak için kullanılan ucuz bir teknik değil, aynı zamanda bireylerin özerkliğini ve iletişim kurma kapasitesini zayıflatan bir anlatı tercihi. insanlar kendi kararlarını vermek yerine, geleneklerin, ailenin ve toplumsal baskının kurbanı olarak resmediliyor.
"taşacak bu deniz", isminin vadettiği gibi mevcut sınırları aşan bir eser değil, tam tersine mevcut ideolojik sınırları yeniden üreten ve pekiştiren bir araç. dizinin yüksek reyting başarısı, türkiye toplumunun bir kesiminin hangi değerlere, hangi dünya görüşüne ve hangi erkeklik-kadınlık mitine alışık olduğunun bir sonucu. seyirci, bu dizide kendi toplumsal kaygılarının, güvensizliklerinin ve otoriteye duyduğu ihtiyacın tezahürünü buluyor. ancak bu tezahür, eleştirel bir farkındalık yaratmak yerine, mevcut düzeni onaylayan ve şiddeti, adaletsizliği ve cinsiyetçiliği normalleştiren bir araca dönüşüyor. deniz, adından da anlaşılacağı gibi taşabilir. ama bu dizi, taşmak yerine, suyunu aynı sen anlat karadeniz gibi sefirin kızı gibi mevcut kanallardan akıtmaya devam ediyor ve bu akış, trt'nin ideolojik barajlarıyla kontrol altında tutuluyor.
Hiçbiri Fazla Sempatik Olmayan Kuru Otlar Üstüne Karakterlerinin Analizi
