Sağ Elin Verdiğini Sol Elin Gerçekten Görmediği İlginç Beyin Deneyi

iki beyin lobunu birbirine bağlayan köprü (corpus callosum) kesildiğinde; sol elinizle yaptığınız şeyi sağ tarafınız, sağ elinizle yaptığınız şeyi sol tarafınız bilmez. 

deneylerde, bu hastaların bir lobuna tavuk diğerine kar resmi gösteriliyor. ne gördün? diye sorulduğunda (konuşma merkezi solda olduğu için) "tavuk" diyor. gördüğünle ilgili bir şey çiz dendiğinde (çizimi sol el yani sağ lob yaptığı için) kürek çiziyor. neden kürek çizdin diye sorulduğunda, beyin saniyesinde yalan uyduruyor: "e tavuk kümesi temizlemek için." yani kafamızın içinde, bizim haberimiz olmadan kararlar alan ve sonra bunu rasyonalize eden ikinci bir bilinç olabilir.

bu bilgi bana yeter diyenler burada ayrılabilir. ama akıllarda bir soru var: hangi manyak dur şu corpus callosum'u kesip bi deneyeyim ne olacak demiş?

aslında o bir "manyak" değil, nobel ödüllü bir dahi: roger sperry (ve öğrencisi michael gazzaniga). sandığımız gibi değil, adam durduk yere "dur şunun beynini ikiye yarayım da ne olacak bakayım" dememiş. olay tamamen bir zorunluluktan doğmuş. burada da viagradan sonra tıp tarihinin en garip "yanlışlıkla keşfetme" hikayesini anlatıyorum;

öncelikle amaç işkence değil, tedaviydi (corpus callosotomy): 1960'larda, ilaçla durdurulamayan, günde 20-30 kez nöbet geçiren çok ağır epilepsi hastaları vardı. bu nöbetler şöyle çalışır: beynin bir yerinde elektriksel bir kıvılcım çıkar. iki lobu birbirine bağlayan o köprüden (corpus callosum) geçip diğer tarafa sıçrar. bütün beyin alev alınca hasta kriz geçirir, bayılır.

cerrahlar dedi ki: "abi biz bu yangını söndüremiyoruz, bari yangın kapısını kapatalım. köprüyü kesersek yangın başladığı yerde kalır, diğer tarafa geçmez."

ameliyatı yaptılar. sonuç harikaydı, hastaların nöbetleri bıçak gibi kesildi. günlük hayatta gayet normal konuşuyor, yürüyor, işe gidiyor, her şey mükemmel "görünüyordu". ta ki roger sperry bu hastaları laboratuvara sokup özel testler yapana kadar.

testlerde "sol elin ne yaptığını sağ el bilmez" deyimi gerçek oldu :) sperry fark etti ki, köprü kesildiği için sol beyin (mantık, konuşma) ile sağ beyin (görsel, duygusal) arasındaki "whatsapp hattı" kopmuştu. hastalar bazen markette "yabancı el sendromu" (alien hand syndrome) yaşıyordu. adam sağ eliyle (sol beyin kontrolünde) raftan bir gömlek alıp sepete koyuyor; sol eli (sağ beyin kontrolünde) gelip o gömleği alıp "ben bunu beğenmedim" der gibi rafa geri koyuyordu.

işte o senin okuduğun "tavuk-kürek" deneyi (aklınıza ne geldi biliyorum, yapmayın) de bu sırada yapıldı. bu ameliyat sayesinde insanlığın, kafatasının içinde aslında birbirine kabloyla bağlı, birbirinden farklı karakterde iki ayrı kişi taşıdığını öğrendik.

özetle; adamlar epilepsiyi çözelim derken, yanlışlıkla "insan bilinci"nin ve "özgür irade"nin bug'ını buldular. o "manyaklık" 1981'de roger sperry'ye nobel tıp ödülü'nü kazandırdı.