Modern Savaşların Başlangıcı, Belki de 0. Dünya Savaşı: 1803-1815 Napolyon Savaşları
napoleon savaşları olarak bilinen savaşlar bütünü, aslında napoleon bonaparte önderliğindeki fransa ile birtakım avrupa devletleri arasında, 1799 ila 1815 yılları arasında yaşanmış olan çarpışmalara verilen genel isimdir. üç ayrı dönem altında incelenir bazı tarihçiler tarafından, çünkü fransa'nın çarpıştığı ittifak devletleri, üç defa değişmiş, hatta birtanesinin sonucu, ingiltere ile kısa süren bir barış antlaşması ile bitmiştir.
napoleon savaşları, aslında o kadar kanlı çarpışmalardı ki, yalnızca avrupa'da değil, mısır, amerika ve güney amerika gibi yerlere de savaş sıçramıştır. zaten yüzyıllardır birbirlerinin ezeli düşmanı olan fransa ve ingiltere, yine kuzey amerika'da yoğun bir biçimde çarpışmışlardır. fransa'nın ingiltere'ye karşı amerika birleşik devletleri'ne olan deniz ve kara yardımı, aslında napoleon dönemlerinden çok daha önce başlamıştır, ancak yine de bu dönemlerde devam etmiştir. çarpışmaların çoğu kanada'da olmuştur.
savaşlar sırasında -ki çarpışmalar sürekli yapılmamaktaydı, araya uzun boşluklar da giriyordu- savaş mentalitesi, normal savaş mentalitesinden tamamiylen ayrılmaya başlamış, modern savaş taktiklerine doğru büyük bir adım atılmıştır.
orta çağlardan yadigar olan kolon şeklindeki askeri düzen, zaten barutlu tüfeklerin icadı ile yavaş yavaş değişmeye başlamıştı. özellikle 18. yy'da sıra şeklindeki savaş düzenine geçilmişti. bu sıra düzeninde, birinci sıradaki askerler dizlerinin üstünde, ikinci sıra asker ise ayakta durup, düşmana doğrudan ateş ediyorlardı. ancak bunlar, daha çok lordların ve aristokratların savaş oyunları nedeniyle oluşturulmuş savaş düzenleriydi. zira taktiksel açıdan gayet mantıksız savaş düzenleriydi.
işte bunun hemen ardından oluşan "elmas" biçimli savaş düzeni, napoleon savaşları döneminde ortaya çıkmıştır. günümüzün modern savaş sisteminin, yani karışık (skirmish) savaş düzeninin en yakın örneği olarak kabul edilir. aynı zamanda levee en masse olarak da adlandırılan, bütün bir halkın seferber olması durumudur.
ancak bunun yanında, silahların gelişimleri, insanlardaki seferberlik ve milliyetçiliği içinde barındıran fikir devrimine yetişememekteydi. yani, insanlar savaşmak için gönüllü oluyorlardı, ancak bütün bunlara yetecek kadar iyi silahlar mevcut değildi.
zaten bu dönemin sonlarına doğru, artık hemen hemen bütün avrupa orduları, tamamiylen tüfekli piyadeler ile donatılmıştı. hatta ingilizler, congreve roketi adı verilen ilginç de bir icat ile, yaklaşık 1000 tane bunlardan kullanarak bir şehri tutuşturabiliyorlardı. napoleon savaşları, parlak savaş üniformaları ve süslü elbiseler ile başlasa da, dönemin sonlarına doğru artık daha köyü mavi veya yeşil kıyafetler tercih edilmeye başlandı. yani kamuflajın değeri, yavaş yavaş anlaşılmaya başlanmıştı.
bu dönem, aynı zamanda wellington gibi büyük ve çok önemli generallerin de ortaya çıkmasına neden olmuş ve bu tür daha birçok kişinin sivrilmesine tanıklık etmiştir.
ikinci kualisyon adı da verilen ittifakın fransa'ya ve napoleon'a karşı başlattıkları savaş girişimleri (1798), napoleon savaşlarının ilki olarak kabul edilir. napoleon, o sıralarda mısır'da ingilizler'e karşı çarpışmaktadır. bunun üzerine ingiltere, rusya, avusturya, napoli, portekiz ve osmanlı imparatorluğu'ndan oluşan bir ittifak, fransa'ya karşı savaş acar. bu savaşın çoğunluğu, kuzey italya'da ve isviçre'de gerçekleşir. ruslar, general aleksandr suvorov yönetiminde, fransızlar'ın italya'da rus ordularına karşı yaptığı hasarları ilk başlarda telafi etse de, napoleon ordularına karşı italya'da büyük zaferler kazansa da, rusya en sonunda büyük ölçüde yenilip kualisyondan çıkmak zorunda kalır.
napoleon, 1800 yılında kualisyona barış teklifinde bulunur, ancak kualisyon kabul etmez. bunun üzerine alpleri geçen grande armee, avusturya'ya karşı marengo'da büyük bir zafer kazanır. fransızlar, diğer devletlere karşı da büyük zaferler kazanınca, fransa'ya karşı çıkabilen tek devlet olarak ingiltere kalır. tarihçiler, bunun sebebini, ingiltere'nin çok güçlü donanması, ana karasının bir ada olması ve çıkarma yapılabilen sahillerin çoğunlukla bataklık bölgeleri olmasına bağlarlar.
1802'de hollanda'da yaptıkları başarısız bir çıkartmadan sonra ingiltere ile fransa, çok kısa sürecek bir barış antlaşması imzalarlar. 1805'de üçünkü kualisyon kurulur ve ingiltere, rusya, avusturya ve isveç, napoleon ordularına karşı savaş açarlar. yine aynı sene, avusturya hemen ulm savaşı'nda yenilir. daha sonra da austerlitz ile avusturya tamamiylen savaştan çekilir ve napoleon'a karşı bir daha savaş vermez. hatta isveç, fransa ve avusturya'nın savaşmış olduğu bu ünlü savaşlara, "üç imparatorluğun kapışması" ismi bile verilmektedir.
kualisyon, bu sefer dördüncü bir defa kurulur (hatırlayınız ki birinci kualisyon'dan burada hiç bahsetmedik, zira o napoleon öncesi dönemleri işaret eden bir kualisyondur ve en başta söylediğim bu napoleon savaşlarının "üçe ayrılması" durumu, ikinci, üçüncü ve dördüncü kualisyonlar şeklinde olmaktadır). bu yeni kualisyonda artık avusturya yerine prusya vardır. ancak prusya, 1806'da bu yeni kualisyona girer girmeş, jena'da çok büyük bir bozguna uğrarlar.
1808 yılında napoleon bonaparte, bütün avrupa'nın tek hakimidir. ancak, bu hakimiyetini kaybetmesine sebebiyet verecek bir dizi hata yapmaya başlar. özellikle o zamanlarda artık eski gücünü büyük ölçüde yitirmiş olan ispanya'nın iç işlerine el atıp, kral dördüncü charles'i tahttan indirip yerine kardeşi joseph bonaparte'i geçirince, büyük bir isyan çıkmasına sebebiyet verir.
iber yarımadası'nda 1808-1813 yılları arasında yaşanan bu büyük isyanlar, aynı zamanda avrupa'da yaşanan ilk modern çağ gerilla savaşına işaret eder. ingiltere ve portekiz'in de yardımları ile (o zamanlar artık ingiliz orduları wellington önderliğindedir) fransızlar bölgeden atılırlar ve güney fransa işgal edilir. hatta bunu kolaylaştırmak için bir beşinci kualisyon kurulsa da, avusturya aspern ve wagram savaşlarında (1809) ufak çaplı bozgunlara uğradığı için pek bir başarı kazanamaz.
büyük orduları ispanya'da isyan bastırmaya çalışırken, napoleon rusya'yı işgal etme kararı alır. 1812 yılında 500.000 kişilik grande armee ile rusya'ya doğru yürümeye başlar. aslında borodino'da 1812 yılında bir zafer kazanıp moskova'nın hakimiyetini ele geçirir (hatırlayınız, adolf hitler moskova'ya hiç ulaşamamıştır). ancak güçlü kış koşulları nedeniyle ordusu yolda çok güç kaybetmiş, moskova'da ise daha da güç kaybetmeye devam etmiştir, bu yüzden de orduları geri çekmek zorunda kalmıştır. bu da, "sonun başlangıcı" olarak adlandırılabilir.
zira moskova'da sıkıştırıldığı sırada, dört bir yanı düşman ile sarılmış olan napoleon, özellikle de en iyi olan askerlerini gerek kış koşullarında, gerekse savaşta kaybetmiştir. 1814 yılında moskova'daki ordusunu dağıtmak zorunda kalır.
beşinci kualisyon, 18 haziran 1815 yılında, çok kanlı bir çatışmada ingiliz orduları waterloo zaferini kazanırlar ve avrupa'nın kaderi değişir.
napoleon, st. helena'ya sürgüne gönderilir ve napoleon savaşları sona ermiştir.
Zamanında Ortalığın Tozunu Artıran Roma İmparatorluğu, Neden Perslere Diş Geçiremedi?
