Japonya'da Trafik Işıklarında Neden Yeşil Yerine Mavi Kullanılıyor?

Dünyanın büyük bölümünde trafik ışıklarında kırmızı, sarı ve yeşil kullanılırken Japonya'da durum biraz farklı.
Japonya'da Trafik Işıklarında Neden Yeşil Yerine Mavi Kullanılıyor?

japonya'ya ilk kez giden bir turistin kavşakta beklerken yaşadığı en tuhaf anlardan biri şudur: kırmızı ışık söner, geç anlamına gelen ışık yanar; yanınızdaki japonlar "ao (mavi) yandı, geçelim" der, siz başınızı kaldırıp direğe bakarsınız ve ışığın bildiğimiz camgöbeği-mavi tonunda parladığını görürsünüz.

ne gözünüz bozuktur ne de japonlar renk körüdür. ortada bin yıllık bir dil alışkanlığına boyun eğmek zorunda kalan bir devletin hikayesi var.

eski japoncada temel renk kelimeleri bugün bizim bildiğimizden çok daha sınırlıydı ve bütün renk dünyası dört ana kelime üzerine kurulmuştu: siyah (kuro), beyaz (shiro), kırmızı (aka) ve ao.

"ao" kelimesi bugün sözlükte "mavi" anlamına gelse de, yüzyıllar boyunca japoncada hem gökyüzünün mavisini hem de yaprakların, sebzelerin ve doğanın yeşilini tek bir çatı altında toplayan ortak bir kelimeydi. dilbilimcilerin "grue" (green + blue) dediği bu olgu yüzünden japonlar yeşil elmaya hala "ao-ringo" (mavi elma), taze yeşil sebzelere "ao-na", yemyeşil dağlara da "ao-yama" demeye devam ediyor.

japonca sonradan "yeşil" için ayrı bir kelime (midori) üretmiş olsa da, 1930'larda ülkeye ilk trafik ışıkları dikildiğinde işler karıştı. resmi evraklarda ışığın adı "midori" (yeşil) olarak yazılmasına rağmen, sokaktaki milyonlarca japon eski dil alışkanlığıyla yeşil trafik ışığına inatla "ao-shingo" (mavi ışık) demeye devam etti. sonunda 1947'de devlet ışığın resmi adını da "ao" yaptı.


yıllarca halk "mavi" dedi, direklerde ise yemyeşil ışıklar yandı. ta ki uluslararası standartlar gündeme gelene kadar. japonya 1968 viyana yol işaretleri sözleşmesini imzalamamıştı ama uluslararası "yeşil" standardının dışına da çıkmak istemiyordu. bir tarafta bütün dünyanın kullandığı "yeşil ışık" vardı, diğer tarafta ise ışığa "ao" demeye alışmış koca bir millet.

1973 yılında japon hükümeti, milyonlarca insanın dilini değiştiremeyeceğini anlayınca tarihin en pragmatik bürokratik çalımını attı: dili ışığa uydurmak yerine, ışığın rengini dile uydurdu.

hükümet bir düzenlemeyle trafik ışıklarının renk standardını değiştirdi ve "yeşil sınırından çıkmadan, maviye en yakın yeşil tonunu kullanın" dedi. böylece hem uluslararası standartlardaki yeşil sınırı kağıt üzerinde korundu hem de sokaktaki japon'un "mavi yandı" demesi haklı çıkarıldı.

yani japonya'da kavşakta gördüğünüz o turkuaz trafik ışıkları bozuk ledlerden değil; koca bir devletin halkla inatlaşmak yerine "tamam siz mavi diyorsanız biz de lambayı maviye boyarız" demesinden kaynaklanıyor.

kaynaklar:

mental floss: japonya'da trafik ışıkları neden maviye çalar ve "ao" kelimesinin dilbilimsel kökeni
https://www.mentalfloss.com/…c-lights-instead-green

wikipedia: japoncada mavi-yeşil (ao ve midori) ayrımı
https://en.wikipedia.org/…tion_in_language#japanese