İsrail, Türkiye'ye Saldırır mı?

geçen ay kudüs'te naftali bennett -israil eski başbakanı- kürsüye çıktı ve şunu söyledi

"turkey is the new iran. erdogan is sophisticated, dangerous, and he seeks to encircle ısrael. we can't close our eyes again."

"türkiye yeni iran'dır. erdoğan sofistike ve tehlikeli biri; israil'i kuşatmaya çalışıyor. gözlerimizi yeniden kapatamayz."

salondaki amerikalı yahudi örgüt temsilcileri alkışladı, sosyal medya coştu, türk medyası manşet attı.

bennett'in tam olarak ne dediğine, nerede dediğine ve neden dediğine bakmadan bu tür açıklamaları ciddiye almak aceleci kaçıyor

söylediklerine bakalım önce. sadece "yeni iran" metaforuyla kalmadı. adım adım bir tehdit haritası çizdi. 

önce zemin iddiası:

"turkey and qatar have gained influence in syria, are seeking influence elsewhere and everywhere throughout the region."
"türkiye ve katar suriye'de nüfuz kazandı; bölgenin her yerinde, her yönde nüfuz peşinde koşuyor."

sonra ideolojik boyut:
"turkey and qatar are nourishing the ıslamic brotherhood monster that is growing — one that eventually might be as dangerous as the one created by ıran."
"türkiye ve katar büyüyen islami kardeşlik canavarını besliyor; bu canavar eninde sonunda iran'ın yarattığı kadar tehlikeli hale gelebilir."

sonra jeopolitik hamle:
"turkey is trying to flip saudi arabia against us and establish a hostile sunni axis with nuclear pakistan."
"türkiye suudi arabistan'ı bize karşı döndürmeye çalışıyor ve nükleer pakistan ile düşmanca bir sünni eksen kurmak istiyor."

ve hepsini tek görüntüde birleştiren çerçeve:
"surrounding us with a new choke ring."
"bizi yeni bir boğma halkasıyla kuşatıyorlar."

oldukça kapsamlı bir iddia yelpazesi. peki bennett bu tablo karşısında ne öneriyor? şunu söylüyor:
"we must act against the threat from tehran and the hostility from ankara in different but simultaneous ways."
"tahran'dan gelen tehdide ve ankara'nın düşmanlığına karşı farklı ama eş zamanlı biçimlerde harekete geçmeliyiz."

şimdi bağlama bakalım

bu konuşma bir güvenlik zirvesinde ya da parlamentoda yapılmadı. amerikalı yahudi örgütlerinin yıllık toplantısında yapıldı. bennett, netanyahu'ya alternatif olarak kendini pazarladığı bir dönemde, israil seçimlerine sayılı aylar kala, tam da bu tür söylemlere açık olan bir kitleye hitap ediyordu. nitekim konuşmasının bir yerinde şunu da söyledi:

"the next chapter must be written by a new leadership, without the same people responsible for the disaster."
"sonraki bölüm, felaketten sorumlu aynı insanlar olmadan, yeni bir liderlik tarafından yazılmalı."

iç politikaya yönelik bu söylemin netanhayu'yu hedef aldığı şüphesiz, lakin aynı söylem penceresinden bakıldığında netanyahu güvercin olarak görülüyor ve bu, söylem sahibinin daha sert hamleler arzuladığını ortaya koyuyor.

üstelik bennett konuşmasında bir de ilginç bir öz eleştiri yaptı:
"on the diplomatic front, israel has slipped back into passivity."
"diplomatik cephede israil yeniden pasifliğe geri düştü."

yani "askeri olarak harika iş çıkardık, diplomatik olarak uyuyakaldık" diyor. bu, söylemin geri kalanını da çerçeveliyor: türkiye'yi düşman ilan et, uluslararası bir koalisyon kur, ankara'yı köşeye sıkıştır.

peki gerçek tehlikeye gelelim, israil türkiye'ye saldırır mı?

öngörülebilir gelecekte değil, bunun en temel nedeni amerika. türkiye washington için bölgede işlevsel bir ortak -ya da 'oltadaki balık türkiye'. suriye'de, gazze'de, iran dosyasında türkiye sürekli masada. geçtiğimiz aylarda gerçekleşen bir basın toplantısında trump, gazetecilerin netanyahu'yu türkiye aleyhine konuşturmaya çalıştığını fark edince tam ters yönde yanıt verdi ve mesaj netti: bu iki ülkenin kavgasına ortak olmam.

trump'ın dengesizliğinin önemli kaynağı olan epstein dosyalarının -mossad'ın elinde- gün yüzüne çıkmamış sayfalarından yola çıkarak diyebiliriz ki trump bugün "bu iki ülkenin kavgasına ortak olmam" derken ertesi gün dönüp bizi hedef alabilir. yine de bildiğimiz bir gerçek var; türkiye, israil'in şimdiye kadar hedef aldığı aktörlerden çok farklı bir denklem; milis güçler değil, düzenli ordu; zayıf devlet değil, bölgenin en güçlü iki ya da üç ordusundan biri. böyle bir çatışmanın sınırlı tutulabileceğini düşünmek saflık olur.

bennett'in konuşmasında yer alan şu satırı da not düşmek lazım:

"they're not going to love us. the aspiration that the world will love ısrael -it's not going to happen. what we need is that our enemies fear us, our friends respect us, and everyone needs us."
"bizi sevmeyecekler. dünyanın israil'i seveceği umudu -bu olmayacak. ihtiyacımız olan şey şu: düşmanlarımız bizden korksun, dostlarımız bize saygı duysun, herkes bize ihtiyaç duysun."

mısırlı eski diplomat ramsey al-zadin'in dediği de önemli: israil 1948'den bu yana siyasi bir düşmana her zaman ihtiyaç duymuş. önce arap devletleri, sonra iran, şimdi türkiye. düşman değişiyor, ihtiyaç sabit kalıyor.

bennett'in söylemi her ne kadar gerçek bir operasyon planı olmasa da tehlikeli olan, bu tür söylemlerin bir süre sonra kendi gerçekliğini yaratmaya başlaması. suriye'de israil ve türkiye fiilen aynı coğrafyada, aynı aktörlerle ilgileniyor. hesaplanmamış bir adım, kimsenin planlamadığı bir tırmanmaya yol açabilir. planlı bir savaş ihtimalinden daha yüksek olan; kontrolden çıkan bir kıvılcım.

kaynaklar:

- 'the new ıran': bennett warns of emerging axis at conference of presidents
https://themedialine.org/…conference-of-presidents/

- bennett warns of ‘new turkish threat,’ calls for zionist unity
https://www.israelnationalnews.com/news/422561

- bennett calls türkiye the “new ıran,” urges coordinated strategy against ankara
https://www.paturkey.com/…egy-against-ankara-27916/

- trt world | strait talk. "türkiye is the new ıran" - former ısraeli pm’s claim: election rhetoric or real policy shift?
https://www.youtube.com/watch?v=pvvaewxy_oe