İşçi Tarihinin En İlginç Protesto Hareketlerinden Biri: 1937 Geyşa Grevi
japonya'da, 1910'ların sonu ile 1920'ler, taisho demokrasisi olarak anılır. bu dönemde genel oy hakkı tartışmaları, sendikalaşma ve grevler ciddi biçimde artar. ülkenin faşistleşmesi ise mançurya'nın işgalinden sonra hızlanır. sendikaların tasfiyesi, solun yeraltına itilmesi özellikle 1933 sonrası ortaya çıkar.
işte tam da emek hareketlerinin artık boğulmak üzere olduğu bir evrede japonya'da çok ilginç bir olay yaşanır: geisha strike.
yirminci yüzyılın ilk yarısında japonya'daki geyşalık sistemi, romantize edilen yüzünün arkasında sert bir borç ve bağımlılık ilişkisi barındırmaktadır. bir geyşa, kendisini yetiştiren eve (okiya) olan borcunu ancak yeterince "gözde" hale gelirse kapatabilmektedir. bunu başaramayanlar içinse meslek, çoğu zaman daha ağır bir yola, seks işçiliğine sürüklenmek anlamına gelir.
geyşalarla birlikte olabilmek için randevular geleneksel olarak kenban adı verilen bağımsız bürolardan alınmaktadır. ancak 1930'lu yıllarda bir iş adamı osaka'daki bu büroları nanchi kenban adı altında tek bir şirket çatısında toplar. bu da geyşaların bazı haklarının alınmasına, özellikle de yaş aldıkça iş garantisini yitirmelerine yol açar. geyşalar için artık sorun, yalnızca gelir değil, hayatta kalabilmektir.
bunun üzerine, tomi ando adındaki bir geyşa evi işleteni harekete geçer ve 1936'da osaka'daki geyşaları korumak için bir sendika kurar. tabii bu durum şirketin hoşuna gitmez, sendikayı kapatma emri verilir. bir yıl sonra gerilim doruğa ulaşır, 26 şubat 1937 sabahı 80 geyşa, shigi dağı'na tırmanarak bir budist tapınağında eylem başlatırlar. bu hareket basına grev olarak yansır (bkz: geisha girls enter third day of strike,the cornell daily sun, 28 february 1937).
tarih boyunca tapınaklar, güçsüzlerin sığınak aradığı mekanlar olduğu için shigi dağı'nın seçimi bir tesadüf olmaz. rahipler, tapınak tanrısının başarısız olması halinde, mabedin etkisini yitireceği düşüncesi ile arabuluculuk teklif ederler. geyşalarsa sendikalarının tanınması ile kendi randevu ofislerini işletme hakkı istemektedirler. dağda bir hafta süren eylemden sonra anlaşmaya varılır ve grev osaka'daki geyşalar için daha güvenceli bir çalışma düzeninin önünü açar ( bkz: geisha strike a success osaka girls incorporate, new york times, april 5, 1937).
yalnız, tüm bu olan bitene rağmen, günümüzde japonya'da geyşaların sendikaları yoktur. çünkü japon iş hukukunda geyşalık, bağımsız çalışan / sanatçı / hizmet sağlayıcı konumundadır ve standart "işçi" tanımının dışında kalır (bkz: bağ-kur). mevzuat ise sadece işçi statüsündeki çalışanların sendikal örgütlenmesine izin verir (bkz: concept and requirements of labor unions in japanese labor law).
bugün için ülkede bazı geyşa birlikleri ve dernekleri faaliyet gösterse de bunlar sendikal olarak toplu pazarlık yapma hakkına sahip örgütler değildir. bazı kaynaklarda hakone geisha union adı ile bir birlikten bahsedilse de hukuken sendika sayıldığına dair veriye rastlanmaz ( bkz: being a geisha in the era of the covid 19 pandemi).
faideli kaynak: "geisha girls strike" : an overlooked aspect of the women's labor movement in modern japan, yuhei yambe
Antik Mısır'da Gerçekleşen Tarihin İlk İşçi Grevi: Deir el-Medina
