İnternette Sizi Biraz Daha Uyanık Kullanıcı Yapacak 3 Kullanışlı Web Sitesi

1. https://urlscan.io

şüpheli bir linke tıklamadan önce dışarıdan baktırabileceğiniz muazzam bir site.

size whatsapp'tan, mailden, telegramdan garip bir link geldi diyelim. normalde iki seçeneğiniz var: ya tıklayıp kaderinize razı olacaksınız ya da paranoyak gibi hiç açmayacaksınız. urlscan burada üçüncü yolu veriyor.

linki siteye yapıştırıyorsunuz, sizin yerinize dışarıdan açıp analiz ediyor. sayfanın ekran görüntüsünü, hangi alan adlarına bağlandığını, hangi scriptleri çalıştırdığını, nereye yönlendirme yaptığını, phishing kokusu olup olmadığını gösteriyor.

özellikle "kargo takip", "e-devlet", "banka bildirimi", "ödeme onayı" diye gelen şüpheli linklerde bilgisayarı kurban etmeden önce baktırmalık. internetin mayınlı tarlasında çubuğu önce başkasına tutturmak gibi.

2. https://bellingcat.gitbook.io/toolkit

internette gördüğünüz bir görüntünün, videonun, konumun veya iddianın peşine düşmek istiyorsanız burası açık kaynak araştırma araçlarının cephaneliği gibi.

harita araçları, uydu görüntüsü arama, sosyal medya doğrulama, eski web sayfası bulma, fotoğraf/video inceleme, uçak-gemi takip araçları, metadata, arşivleme, coğrafi konum tespiti… ne ararsanız kategori kategori dizilmiş.

burayı açınca şunu fark ediyorsunuz: internette "bu gerçek mi?" diye bakmanın yolu sadece google'a iki kelime yazmak değilmiş. adamlar açık kaynak istihbaratını bildiğin araç kutusuna çevirmiş.

dedektiflik oynamak için değil; sahte haber, manipüle görüntü, eski videoyu yeni olay diye servis etme, yalan konum, montaj iddiası gibi şeylere karşı dijital okuryazarlık için çok iyi.

3. https://globalfishingwatch.org/map

okyanusları bomboş mavi alanlar sanıyoruz ya, bu site o algıyı güzel kırıyor.

dünyadaki balıkçı gemilerinin hareketlerini, denizdeki insan faaliyetini ve avlanma yoğunluğunu harita üzerinde görselleştiriyor. koskoca okyanusun aslında nasıl bir trafik, ekonomi ve avlanma sahası olduğunu izliyorsunuz.

hangi bölgelerde gemiler yoğunlaşıyor, hangi denizlerde insan faaliyeti artıyor, balıkçılık baskısı nerelerde görünür hale geliyor bakabiliyorsunuz. haberlerde "aşırı avlanma", "deniz ekosistemi", "kaçak balıkçılık" diye soyut geçen şey, burada haritanın üstünde hareket eden izlere dönüşüyor.

bir süre kurcalayınca dünya haritasına başka gözle bakmaya başlıyorsunuz. karada yollar, şehirler, sınırlar var sanıyoruz; denizin üstünde de en az onun kadar görünmez bir düzen var.

muhteşem web sitesi dediğin şey bazen güzel vakit geçirten oyuncak değildir. bazen internette tıklamadan önce hayatta kalmanızı sağlar, bazen yalan bir görüntünün peşine düşmenizi sağlar, bazen de bomboş sandığınız okyanusun aslında nasıl kaynadığını gösterir.

internet hâlâ tamamen çöplük değil. sadece iyi kapılar artık biraz daha derinde.