Hoparlör Kalitesini Test Ederken Nelere Dikkat Etmek Gerekir?
"hoparlör kalitesinin test edileceği şarkı..."
öncelikle paldır küldür bas vuran elektronik müzikle bir hoparlörün kalitesini test etmeye çalışıyorsanız hoparlörün ne olduğunu bilmiyorsunuz demektir.
kaliteli hoparlör, asma davul gibi gürültü çıkaran hoparlör demek değildir. o tür "bas yoğunluklu müzikleri sevmek" başka bir şey, "kaliteli hoparlör" başka bir şeydir.
kaliteli hoparlör demek, yüksek çözünürlükle kaydedilmiş bir sesi kusursuza yakın gerçeklikle aktarabilen hoparlör demektir. kaliteli bir hoparlör mesela bir insan sesini plastikten çıkıyor gibi dinletmez, gerçekten karşıda birisi söylüyormuş gibi dinletir. bu hoparlörlerde kullanılan malzeme kalitesi ve işçilik yüksektir.
birçok kategoride kaliteli hoparlör vardır ama ben bunları ikiye ayırmayı tercih ediyorum:
1- yakın dinlemeye uygun hoparlörler
2- uzak dinlemeye uygun hoparlörler
yakın dinlemeye uygun olanlara örnek olarak stüdyo monitörleri diyebiliriz. bunlar bir çalışma masasına veya etrafına konmak üzere tasarlanır ve yakın dinlemeye uygundur. çıkan ses dalgaları, bir noktaya göre ayarlanır ve o noktada uygun dinleme yapılır. bunlar genelde iyi bir ses çözünürlüğü vadeden kendi amfisine sahiptir. dahası bu hoparlörlerin esas amacı olabildiğince dengeli bir frekans tepkisi sunmaktır.
uzak dinlemeye uygun olanlar ise bookshelf, tower tipi hi-fi veya hi-end hoparlörlerdir. bunlar bir noktayı odaklayarak çalmazlar, bulundukları odaları adeta hoparlöre dönüştürerek oda akustiğinden yararlanarak çalarlar. bunların kendi amfileri bulunmaz, harici amfi ile sürülür. bu amfiler çoğunlukla en yüksek kaliteyi vadeden class a preamp'ına sahiptir. bu tür ekipmanlarda sesler son derece gerçekçi ve detaylıdır. arkaplanda birisi klarnet çalıyorsa gerçekten odanın bir kenarında birisi klarnet çalıyormuş gibi duyarsınız. alt frekanslarda da bu detaylar geçerlidir. zaten dengeli bir frekans grafiği, standart dinleyiciye göre baslı gelecektir. hi-fi hoparlörler dengeli bir frekans grafiği sunsalar da esas amaçları dengeli frekans grafiği sunmak değildir. bunlar, belirli frekans noktalarını biraz daha parlatabilir, dinleyiciye kulağa güzel gelen bir müzik dinletmeyi amaçlayabilir. bunlarda kullanılan malzeme ve işçilik en yüksektir. bunun ötesi yok. bir spor araba parasına benzer titizlik ve yüksek mühendislikle hoparlör üreten markalar bulunur.
gelelim bu tür hoparlörleri hangi müzikle dinleyeceğimiz kısmına
1- müzik türü:
öncelikle kimseye belli bir müzik tarzını dinlemek zorundasınız demem ancak bu tür yüksek sadakatli (bkz: hi-fi) hoparlörleri test etmek için en güzel yollardan biri detaylı şarkılardır. içerisinde iki farklı sesin sürekli tekrar ettiği şarkılar, bu test için uygun değil.
sahnelemenin iyi olduğu, çoğunlukla gerçek enstrümanların kullanıldığı, farklı türde mikrofonlamanın yapıldığı, mix ve mastering'den ustaca hazırlanmış şarkılar bu test için uygun diyebiliriz.
2- kayıt kalitesi:
şimdi bazı arkadaşlar "320 kbps herkese yeter" gibi bir argüman sunuyor, site öneriyorlar dandik müziklerle aradaki farkı duyup duyamadığımızı anlamaya çalışıyorlar. kayıplı formatlardan uzak durun, hele de şu teknoloji çağında kayıpsız format depolayacak alan bugün cep telefonlarında dahi varken. kayıplı formatların en bilineni mp3'tür. kayıplı format yayınlayan platformların en bilinenleri ise youtube, spotify.
bizim amacımız sesi en doğal ve en gerçekçi şekilde dinlemek. reverb'in yarattığı salınımı bütün berraklığıyla duymak, sahnenin dolu tarafını değil, boşluklarını da müziğinizde hissetmek istiyorsanız wav veya dsd gibi formatlara yönelmek zorundasınız. analog ise başka bir dünyadır. analog format dinleyen birisi hoparlörü nasıl test edeceğini bilir. buraları okumuyordur bile.
kayıpsız format yayınlayanlara ise apple music (alac format), tidal (türkiye'den çekildi), qobuz örnek olarak verilebilir.
test aşamasında şu noktalara odaklanın
1- müzikte hangi enstrümanlar var?
2- synthesizer gibi dijital enstrümanlar var mı? doğal enstrümanlar hangileri?
3- hangi enstrüman sahnenin neresinde bulunuyor? mesela genelde vokal en ortada bulunur. tom'lar ayrı mikrofonlanıp sağdan sola/soldan sağa dizilirler. bunları yakalayabiliyor musunuz? arkadaki enstrümanlar belirgin mi yoksa öndeki seslerin şiddetinden kaynaklı çözünürlüğü mü düşüyor?
4- sesler ne kadar gerçekçi? mesela ses şiddeti azalarak kaybolan bir enstrümanı bütün hatlarıyla duyabiliyor musunuz yoksa doğal olmayan bir şeyler mi var? hoparlörün transient cevabı bu tür hacmi düşen frekanslarda yeterli mi?
5- ses şiddeti arttığında ses çözünürlüğü azalıyor mu?
6- hoparlör sunması gereken sahneyi sunabiliyor mu? sahne fazla geniş veya dar mı? sahne çok mu önde yoksa çok mu arkada?
7- frekanslar dengeli mi? bir şarkıdaki bileşenlerin duyumu anlaşılabilir seviyede mi? mesela vokal bölgesi (1 khz civarı) çok mu belirgin veya çok mu belirsiz? alt veya üst frekanslar arasında bir fark var mı? kadın vokaller ile erkek vokaller arasında belirgin bir duyum farkı var mı?
gibi noktalara odaklanarak bir hoparlörün kaliteli olup olmadığını anlayabilirsiniz. tabi ki konu bundan çok daha dallı budaklı ve tekniktir. ölçüm cihazlarıyla ölçüm yapılan, bir miktar malzeme biliminden nasiplenmek gereken bir uğraş.
bugün bir şarkı üzerinden bir hoparlörü test edecek olsaydım farklı farklı hoparlörlerden dinlediğim, her köşesini ezberlediğim (ve bu kriterlere uygun) bir şarkıyı seçerdim. çoğunlukla da bu şekilde birkaç şarkıyı seçerdim. özellikle de farklı türde en az 3-4 şarkı seçerdim ki hoparlörün tepkileri daha iyi anlaşılabilsin.
şu anda aklıma gelen örnek bir liste (bu sizin tamamıyla kendi dinleme tercihinize kalmıştır)
1- toşiki kadomatsu - all is vanity
bu şarkıda ayrı ayrı hem bas solo, hem davul solo hem de elektro solo bulunmaktadır. bunların nasıl duyulduğunu dinlerdim. dahası 80'lerin japon müziğinde slap bass ve synthesizer kullanımı çok başarılıdır. bunları dinlerdim. birbirinden farklı enstrümanlarda nasıl bir frekans dengesini sunduğunu anlamaya çalışırdım.
2- nino ferrer - la rua madureira
enstrüman kullanımı son derece sade olsa da enstrümanların sahnelemesi ve duyumu oldukça başarılı bir şarkı. özellikle bu şarkıda diğerlerinden farklı olarak kontrbasın olması bir tercih nedeni yapıyor. kontrbasın, gitarın, üflemeli çalgıların, perküsyonun ve piyanonun oluşturduğu akustik bir sahne mevcut. bu tür enstrümanların ve vokalin ne kadar doğal ve gerçekçi duyulduğunu dinlerdim.
3- bill withers & grover washington - just the two of us
bu şarkıdaki stereo sahnelemede birtakım numalar mevcut. girişteki synthesizer'ın reverb'i çok başarılı bir stereo duyum oluşturuyor. hoparlörler bu stereo numaraları ne kadar iyi yapabiliyor, bunu anlamaya çalışırdım. güzel bir bas partisi ve davul bu şarkının ana hatlarını oluşturuyor. alt frekansların yoğun olduğu bir şarkı.
4- modjo - lady
bir elektronik müzikte synth bas ve davulların alt frekanslarda nasıl duyulduğuna bakardım. belki bir daft punk da açılabilir ama çok üzerinde durmazdım. edm, frekans dengesini anlamak konusunda genellikle yanıltıcı olabilir. bunun nedeni bazı şarkıların mix ve mastering'in gece kulüplerindeki sistemlere göre yapılması.
5- anri - morning highway
son olarak sistemin bir kadın vokalde nasıl duyulduğuna bakardım. erkek vokalle karşılaştırırdım, sesler fazla mı parlıyor yoksa altta mı kalıyor diye. dahası bu şarkı, döneminin en iyi amerikalı müzik ekiplerinden biriyle yapılmıştır. mesela bas gitarı çalan kişi nathan east'tir (daft punk'ın get lucky şarkısında da çalan kişi). bu şarkıda orta ve alt baslarda daha dolu gelen temiz bir precision bass çalmaktadır.
bu şekilde bir liste yapar ve sistemi dinlerdim. bu nihai veya en detaylı liste değil, yarın sorulsa başka bir liste yaparım muhtemelen. kişisel zevklere göre, birçok farklı hoparlörde dinlenilerek aşinalık kazanılmış şarkılara göre değişiklik gösterir. değişmeyen bir şey varsa o da birkaç farklı ses karakterine sahip şarkıları seçip bunları dinlemek.
Kulaklık Alırken Nelere Dikkat Etmek Gerekir?
