Dünya'nın En Uzun Sıradağlarını Oluşturan Jeolojik Oluşum: Okyanus Ortası Sırtı
okyanus ortası sırtı, dünya'nın en uzun sıradağlarını oluşturan jeolojik bir oluşum. öyle bir uzunluk ki neredeyse karalardaki sıradağ sistemlerinin toplam uzunluğundan fazla.
dünya'nın karalardaki en uzun sıradağ sistemi alp-himalaya kıvrım sistemi'dir. bu sistem fransa-ispanya sınırından başlar ve doğuda çin'e kadar uzanır. toplam uzunluğu yaklaşık 15000 km'dir.
okyanus ortası sırtları farklı kısımlara ayrılsa da temelde tek bir sistemdir. ana hatlarını; kuzey-güney yönlü atlas okyanusu, kabaca doğu-batı yönlü olarak da hint okyanusu ve pasifik okyanusu sırtları oluşturur. bu sırtların toplam uzunluğu ise yaklaşık 65000 km'dir.
dünya'nın ekvator çizgisi uzunluğunun 40076 km olduğunu belirtip takdiri sizlere bırakıyorum.
peki bu sırtlar nasıl oluşur?
çok basit bir mekanizması vardır. birbirinden uzaklaşan levha sınırlarında, kabuk bu sınır boyunca yırtılıp açılır. bu açıklığı ise alttan gelen magma doldurur. böyle burada sürekli bir şekilde malzeme çıkışı ve birikimi yaşanır. bu bölgelerdeki volkanizma, yırtıklık üzerinden gerçekleştiği için çizgiseldir. bu da dünya'nın okyanus kabuklarının orta kısmında çizgisel yükseltiler oluşturur.
bu sırtların kara sıradağlarından en önemli farkı; kara sistemleri sıkışma ile kütlenin kıvrılıp yükselmesiyle oluşur. okyanus sırtları ise tam tersine kabuğun gerilip yırtılması ile oluşur.
alttan gelen magma okyanus ortasında sırtları oluştururken; okyanus kıyılarında, okyanusal levha kıtasal levhadan daha ağır olduğu için bu levhanın altına dalarak erir ve mantoya gömülür. buradan şu sonucu çıkarabilmişsinizdir diye düşünüyorum; bu mekanizmayla okyanus tabanı sürekli yenilenir. çünkü kıta kenarında mantoya kaybedilen kabuk, okyanus ortası sırtlarında geri kazanılır. burada oluşmuş olan yeni kabuk, levhaların hareketine devam etmesi nedeniyle sırttan uzaklaşır. yeni kabuğun boşalttığı yeri tekrar magma doldurur. bu süreç bir kısır döngü halinde devam eder ve bu olaya okyanus tabanı yayılması adı verilir. bu nedenle dünya'da tespit edilmiş en yaşlı kıta kabuğu yaklaşık 4 milyar yaşında iken en yaşlı okyanusal kabuk 340 milyon yaşındadır.
