Dizel Arabalar Kışın Neden Zor Çalışır?

kışın doğuda ya da iç anadolu'da sert bir ayaz gecesinin sabahında sokağa çıktığınızda manzara tanıdıktır: benzinli arabalar tek marşta çalışıp giderken, dizel araç sahipleri kaputu açmış, marş motorunun o çaresiz "gıy gıy" sesini dinliyordur. depoda mazot vardır, akü sağlamdır ama motor bir türlü ateşlemez.

halk arasında "mazot dondu" denilen bu olay, aslında suyun sıfır derecede buz kalıbına dönüşmesi gibi bir donma değil; mazotun içindeki mumun uyanması.

motorin dediğimiz yakıt tek tip bir sıvı değil, farklı hidrokarbon zincirlerinin bir karışımı. bu karışımın içinde, dizel motora asıl enerjisini ve yüksek tutuşma kalitesini (setan sayısını) veren "parafin" adlı doğal mum molekülleri bulunuyor. hava ılıkken bu parafin mumları mazotun içinde tamamen erimiş ve görünmez halde dolaşıyor.

ancak hava sıcaklığı sıfırın altına doğru inmeye başladığında, motorin önce "bulutlanma noktası" (cloud point) denilen eşiğe geliyor. bu sıcaklıkta sıvının içindeki parafin molekülleri soğuğa dayanamayıp katılaşmaya, mikroskobik mum kristallerine dönüşmeye başlıyor; berrak mazot bir anda bulanık, süt gibi bir hal alıyor.

hava birkaç derece daha soğuduğunda ise asıl felaket olan "soğukta filtre tıkanma noktası"na (cfpp) ulaşılıyor. büyüyen parafin kristalleri birbirine tutunarak petek gibi bir ağ örüyor ve yakıt pompadan motora giderken ilk dar boğaz olan mazot filtresine çarptığında filtre kağıdını balçık gibi sıvıyor. depodaki mazot hala sıvı olsa bile, mumla sıvanmış filtreden motora tek damla yakıt geçemediği için araba olduğu yerde kalıyor.

eskilerin kışın kamyonların mazot deposuna bir miktar gazyağı veya benzin karıştırması ya da deponun altına tenekeyle ateş yakması hep bu parafin mumunu eritmek içindi (tabii bugünkü hassas common-rail enjektörlü dizellere benzin veya gazyağı karıştırmak, o enjektörleri sanayide servet ödeyerek değiştirmek demek).

bugün ise işi rafineriler çözüyor. türkiye'de ts en 590'a göre 1 kasım-31 mart arası istasyonlarda "kış motorini" satılması zorunlu. rafineriler kışlık mazotun içine "akış geliştirici" özel polimer katkılar ekliyor. bu katkılar parafinin kristalleşmesini tamamen engellemiyor ama kristallerin büyüyüp birbirine kenetlenmesini önleyerek onları mazot filtresinin gözeneklerinden geçebilecek kadar küçücük tutuyor; böylece türkiye'deki kış motorini eksi 15'e kadar, iskandinav ülkelerindeki kutup tipi mazot ise eksi 40 civarına kadar akmaya devam ediyor.

yani kış ortasında dizel arabanız sabah marş basmıyorsa suç arabanızda değil; ya depoda sonbahardan kalma yazlık mazot kalmıştır, ya aldığınız istasyon kış katkısını biraz cimri kullanmıştır ya da hava, kış motorininin dayandığı eksi 15'in de altına inmiştir.

kaynaklar:

wikipedia: soğukta filtre tıkanma noktası (cfpp)
https://en.wikipedia.org/…old_filter_plugging_point

wikipedia: en 590 dizel standardı ve kutup sınıfları
https://en.wikipedia.org/wiki/en_590

totalenergies / güzel enerji: motorin ürün özellikleri (ts en 590, kış dönemi 1 kasım-31 mart, cfpp -15)
https://totalenergiesistasyonlari.com.tr/…kleri.pdf