Beynin “Şimdi” Dediği An Gerçekte Kaç Saniye Sürüyor?

insan gözünün imgeleri bir süreklilik olarak tecrübe ettiği en düşük kare hızı 20 hz'dir. bu süre, 50 milisaniye eder. bir filmdeki kare hızı 24 hz olduğu için süreksizliği anlayamamamız bu sebeptendir. 25-60 milisaniye arasındaki tüm süreler, duyu organlarının algılarının ve tepkisel zamanlarının süresidir.  yani beyin, 25 milisaniyede bir titreşim yapar. bu da saniyede 40 hz eder ki bu 40 hz, sinirsel salınımlar, beynin temel “ritmidir”. 

bir şeyi algılamak yani algısal an, 100 milisaniye sürerken; kapsamlı olarak bir şeyin bilinçli olarak farkında olmak ise 400 (artı eksi 100) milisaniyedir. bu demektir ki beyin, 400 milisaniye aralıklarla dışarıdan topladığı (veya içeriden) karmaşık verinin 400 milisaniye process edilmesi sonunda ortaya çıkan bilginin bilinçli olarak farkında olur. her 400 milisaniye aralarında bilinçdışı olarak bu veriyi işler. sonrasında bu bilinçdışı anlar ile bilinçli farkındalık “an”ları birleştirilir ki biz bilinçli bir süreklilik yani bilinç akışı hissederiz.

peki beynin şimdiki an dediği bir süre var mıdır?

bu soru aslında çalışma alanı ile yani working memory ile direkt ilişkilidir. william james'in specious present fikri ile belirttiği gibi algıların içinde bulunduğu düşünülen bir yanılsamadır şimdiki an.

eğer şimdi, zamansız olsaydı art arda dizilmiş şimdileri zamanın akıp geçmesi olarak tecrübe edemezdik. ayrıca hareket gibi şeyleri de algılayamazdık. şimdiki anın sürekliliği olmasaydı dünyada herhangi bir şekilde faaliyet gösteremezdik.

nörolojik olarak şimdinin 2-3 saniye sürdüğüne işaret eden birçok bilgi elde edilmiştir. bu süre, şimdiki anın farkına varabildiğimiz kısımdır.

necker küpüne baktığımızda görüntü iki üç saniye aralıklarla birinden diğerine geçer. bu da görsel algıda ve motor işlemlerde iki üç saniye süren bir zamansal entegrasyon mekanizmasına işaret eder. üç saniye birimlik spontone konuşma, el sıkışma süresi, şarkıların tempoları da benzer şeye işaret eder.

yukarıda working memory ile ilişkili olduğundan bahsetmiştim. çalışma belleği, kısa süreli bilgilerin aktif bir şekilde işlenmesini sağlayan süreçleri ifade eder. çalışma belleği ile tek seferde 7 birimlik iş yapılır. ya da yedi birimlik bilgi, çalışma belleğinde tutulur diyelim.
kapsamlı bilginin bilinçli olarak farkına varılması 400 milisaniye sürdüğüne göre şimdiki anın 3 saniye olması çok da şaşırtıcı değildir ((400/1000)x7=2.8).

lakin bu süre çeşitli koşullara göre daralıp genişleyebilmektedir. trafik kazaları gibi travmatik durumlarda beyin daha fazla bilgiyi kısa sürede proses edebilmek için bu süreyi daha efektif kullanır ve şimdiki an dediğimiz sürede daha fazla proses gerçekleştirir. ölüm eşiği anlarında film şeridi gibi geçti sözü buradan gelmektedir. daha sonrasında beyin, o ana ilişkin daha fazla şey hatırlar çünkü daha fazla veriyi tek bir çalışma alanında proses etmiştir. 

zamanın genişlediğinin algılanması, duyuların işlenmesi esnasında meydana gelen gerçek değişimleri yansıtmaktadır ve bu da insanlara evrim açısından bir avantaj sağlamış olabilir.

tüm bunlar bazı özel durumlarda kontrolümüz dışında gerçekleşen şeylerdir. düzenli olarak meditasyon yapan insanlar sıklıkla, anı diğer insanlardan daha dolu ve yoğun bir şekilde yaşadıklarını iddia eder. yapılan bir deneyde, meditasyon yapan kişilerden ve meditasyon yapmayan kişilerden oluşan bir gruba necker küpüne bakmaları ve algıladıkları perspektifi tersine dönmeden önce mümkün olduğunca uzun bir süre tutmaları istenmiş ve perspektif tersine döndüğünde bir düğmeye basmaları söylenmiştir. meditasyon yapan gruptaki insanlar ortalama sekiz saniye boyunca mevcut algıyı değişmeden tutmayı tutmayı başarırken, diğerleri maksimum altı saniye tutmayı başarmıştır.

yapılan araştırmalarda meditasyon yapan insanların dikkat ve çalışma belleği kapasiteleri normale göre daha yüksek çıkmaktadır. tüm bunlar gösterir ki eğer etrafımızda olup bitenlerin daha çok farkına varırsak, hem içinde bulunduğumuz şimdiki anda daha fazla deneyim yaşayabiliriz hem de zamanın nasıl geçtiğini farklı bir şekilde (daha yavaş geçecek şekilde) algılayabiliriz.

bu durum, biraz çaba sarf ettiğimizde şimdiki an algımızı değiştirebileceğimizi ima eder. böylece yaşantımızı da uzatıyor olabiliriz.

kaynaklar:
-beynimiz nasıl çalışır kitabı
-hissedilen zaman kitabı