bugünkü abd'nin batı ve orta kısımlarının "vahşi batı" olarak adlandırılması, aslında bir döneme atıftır. bu dönemin başlangıcı, çoğunlukla 1803'te birleşik devletler hükümetinin louisiana bölgesini satın almasına tarihlendirilir. günümüzdeki eyalet olan louisiana ile karıştırılmamalıdır. louisiana, fransızca'da "louis'in toprakları" anlamına gelir; yani bölge, ismini fransa'nın 72 yıllık monarkı; güneş kral 14. louis'ten alır. bu bölge günümüzde abd'nin iç bölgelerinin büyük bir kısmını kapsar.

dönemin amerikan müesses nizamı, louisiana bölgesi satın alındıktan sonra çoğunlukla amerikan yerlilerinin yaşadığı bu bölgeyi hızlı bir şekilde kolonize etme düşüncesindeydi. thomas jefferson'un başkanlık ettiği hükümette aynı fikirdeydi; avrupa'dan amerika'ya gelen yerleşimcilerin bu bölgeye yerleşmeleri güçlü bir şekilde destekleniyordu. yerleşimciler de öyle yaptılar. erkek, kadın, çoluk çömbelek yani yeni bir hayat kurmak isteyen kim varsa, en azından bir kaç hektar beleş ya da çok ucuz araziye çökmek için 1803'ten sonra batıya doğru ilerlediler. 1840'larda bu ilerleme, "manifest destiny" adı verilen bir ideoloji/proje ile perçinlendi ve meşrulaştırıldı. yani "batıya doğru ilerlemek bizim yazılmış kaderimiz" dediler. batıya doğru ilerleyen yerleşimciler, ayak bastıkları bölgenin asli halkları olan sioux (siyu dedi siyular), comanche, cheyenne gibi ova halklarını, yani kızılderilileri çoğunlukla öldürüp ya da sürgün edip çöktükleri arazileri çitlerle çevirdiler. buralarda sığır, koyun ve at yetiştirdiler, tarım yapmaya başladılar. birkaç yeni arazi sahibinin kümelendiği yerlerde küçük kasabalar oluştu. o meşhur saloon kapısı sallanan vahşi batı kasabaları. doğudaki devletin kurumsal gücü, henüz demiryolları, telgraf hatları ve kolluk teşkilatları oluşturulmadığı için sınırlıydı. dolayısıyla hükümet, vahşi batıda adaleti ve güvenliği tesis etmek için ilk aşamada şerif büroları açtı. evet, o meşhur kovboy şapkalı, yıldız rozetli şerifler. şerif dediğimiz lavuk, atandığı ya da halk tarafından seçildiği kasabada güvenlikten ve adaletten sorumluydu. bunların 3-5 tane de deputy sheriff dediğimiz yardımcıları olurdu. ama bu şeriflik sistemi yozlaşmaya ve adam kayırmacılığa oldukça müsaitti. rdr2'de bu çok güzel anlatılır mesela. oyunu oynayanlar bilir, rhodes kasabasına geldiğinizde buranın şerifi iğrenç bıyıklı leigh gray ile karşılaşırsınız. gray ailesi bir kaç nesildir bu kasabada ve bölgenin en büyük tütün tarlalarını işletiyorlardı. kasaba şerifini de kendi ailelerinden seçiyor, istedikleri gibi at koşturuyorlardı. bu örneği vahşi batıda binle çarpın. adalet sisteminin korkunçluğu gözler önüne serilecektir.

şerif bürolarının yetersiz kalması, vahşi batıda sınır adaleti (frontier justice) denilen kavramı üretti. şeriflerin olmadığı, ya da yetersiz kaldığı yerlerde yerel halkın kendi adaletini uygulamasını ihtiva eder bu kavram. suçlu olup olmamasından bağımsız olarak şüpheli olarak görülen kişilerin toplu lince uğrayarak dayakla öldürülmesi ya da asılması oldukça yaygındı. o western filmlerindeki meşe ağacına asılarak öldürülmüş kişilerin görüntüsü, çok klasik ve ikoniktir.

amerikalıların silah taşıma takıntısı da, şartlar dolatısıyla büyük ölçüde bu dönemde oluştu. çünkü öyle psikopatlar var ki, 30 kişiyi öldürmüş, 10 tane tren soymuş adamlar yıllarca yakalanmadan elini kolunu sallayarak dolaşabiliyor, çeteler oluşturuyor ve suçu organize hale getiriyorlardı. bazı haydutların bir türlü yakalanamaması, onları bir efsane haline getirdi. (bkz: jesse james) (bkz: butch cassidy) (bkz: billy the kid) adaletin yetersiz kalmasıyla, zamanla bounty hunterlık yani kelle avcılığı sıradan bir meslek haline geldi. bu asimetrik ve yarı resmi sistemde adına wanted çıkarılmış (şerif lloyd'a selam olsun) suçluları canlı ya da ölü ele geçirip para ödülü kazanabiliyordunuz. bir sonraki aşamada allan pinkerton isimli uyanık bir girişimci, vahşi batıdaki suçluları yakalamanın ve sermayedar yatırımlarının korunmasının kârlı bir iş olduğunu görünce kurumsal bir dedektiflik ajansı kurdu. pinkerton ajanları suçla etkin bir şekilde mücadele etti. aynı şekilde sermayedarların kurduğu fabrikalarda çıkan grevleri şiddetli bir şekilde bastırdı. yöntemleri tartışmalıydı. ancak iş gördü. bu organizasyon, günümüzde hala varlığını sürdürmektedir.

suçun yaygın olmasının doğurduğu zorluklar bir yana, suçun az olduğu nispeten steril alanlarda olanlar için bile vahşi batıda hayat oldukça zordu. tarım yapılan tarlaların kemirgen ya da çekirge istilasına uğraması sıradan bir şeydi. aynı şekilde binbir türlü hayvan hastalığı da. tarım yapamamak ve hayvanlardan faydalanamamak demek, vahşi batıda yaşayan er kişisi ve ailesi için kışın masayı kemirecekleri anlamına geliyordu. sağlık hizmetleri sınırlıydı. bir doktor, genelde bir kaç farklı kasabaya bakabiliyordu. tüberküloz, kolera ve dizanteri çok yaygındı. çünkü hijyen ve temiz suya erişim çok azdı. eğitim deseniz zaten hak getire. çocuklar, genelde tarlalarda tırpanla ekin biçerek, ya da sığır bokunda debelenerek ömür geçiriyorlardı. fuhuş ve kumar, altın dönemlerini yaşıyordu. tüm bu bilumum zorlukların içinde, sosyalleşme ihtiyacı kiliselere gitmekle, saloonlarda kör kütük sarhoş olmakla ve sirk gösterilerine katılmakla karşılanıyordu. vahşi batı sirklerinde envai çeşit çolak ve cüceyle karşılaşmak mümkündü. bazende zihinsel bozukluğu olan kişilerin şovları olurdu; bu insanların aileleri ya da dahil olduğu grupları, onların rahatsızlığını ranta çevirmişlerdi. tam anlamıyla bir freakshow silsilesi anlayacağınız.

vahşi batının bu şartları, frederick turner isimli amerikalı tarihçinin sınır tezi (frontier thesis) adını verdiği meşhur teze konu oldu. bu teze göre amerikan halkının kimliğini, demokrasi kültürünü ve yaşam tarzını vahşi batı şekillendirdi. buradaki şartlar hayatta kalan, bireyci, pratik ve eli belindeki silahında duran prototip amerikalıyı yarattı. vahşi batının toplumun hafızasında bıraktığı mirası düşününce teze toplumsal bakımdan katılmamak çok zor. ama tez, gelen yerleşimciler eliyle ya da birleşik devletler hükümetinin batıya yolladığı süvari birlikleriyle katledilen kızılderilileri denklemin içine koymaz ve vahşi batı denilen oyun alanının aslında birleşik devletler hükümetinin ekspansiyonist politikası için yaratıldığını kabul etmez. bu yönüyle de arızalıdır.

velhasıl john wayne ya da clint eastwood filmleri izlerken göze hoş gelse de, aslında vahşi batı tekinsiz, ıssız ve görüldüğü üzere canınızın tam anlamıyla allah'a emanet olduğu bir yerdir. sosyal darwinizm, pik noktasını yaşamıştır vahşi batıda. en güçlüsü, en sağlamı ve en akıllısı hayatta kalır. yani çoğu kişi ölür. aile mensuplarınızın sudan ucuz sebeplerle ölümüne bile katlanacak kadar çelik gibi sinirleriniz varsa, korkunç şartlara dayanırsanız, ve biraz da aklınızı kullanırsanız asırlar boyu ayakta kalacak bir ranch oluşturabilir, paranın dübürüne koyabilirsiniz. ya da belli bir sermaye birikimiyle batının el sürülmemiş madenlerine el atabilir, madencilik baronu olabilirsiniz. (bkz: altına hücum) kıtasal bir nakliye şirketi açabilir ya da milyonlarla oynayan bir tüccar olabilirsiniz. olabilirsiniz. bir ihtimal... vahşi batıyı tanımlayan en iyi kelime.

Orta Çağ'da Hayat Neden Zordu?