bu konuyu kahvehane köşelerinde "bizim mühendisleri zehirlediler abi, ondan yapamıyoruz" seviyesinde tartışan vizyonsuz tayfayı bir kenara bırakalım. olayın arkasında gizli saklı bi komplo değil, tamamen matematiksel, jeopolitik ve ekonomik bi rasyonalite yatıyor.

sanki biz genetik olarak yapamıyoruz diye bişey yok da, konjonktür gereği "yapmamayı" seçmişiz gibi bi durum var.

bunun tarihsel ve mühendislik açısından 3 net sebebi olduğunu düşünüyorum:

1. nato'nun nükleer şemsiyesi (outsourcing)

türkiye nato'ya girdikten sonra, amerika sovyetler'e karşı sınır karakolu olarak gördüğü incirlik üssü'ne (ve zamanında diğer üslere) o meşhur b61 yerçekimi bombalarını ve jüpiter füzelerini zaten yerleştirdi. yani devletin prefrontal korteksi şu mantıkla çalıştı: "evde zaten müttefikin nükleer silahı duruyo, ben niye milyarlarca dolar harcayıp sıfırdan sistem kurayım?" bu, savunma sanayisini ve güvenliği nato'ya taşeron etmenin (outsource) getirdiği bi rehavettir msela.

2. uluslararası hukuk ve npt antlaşması

türkiye, (bkz: npt) yani "nükleer silahların yayılmasının önlenmesi antlaşması"na 1980'de imza attı. o imzayı attıktan sonra "ben fikrimi değiştirdim, gizli gizli bomba yapıcam" derseniz, küresel sistem anında fişinizi çeker. dış borca bağımlı ve dolarla dönen bi ekonominiz varsa; o uranyumu zenginleştirmeye başladığınız saniye yiyeceğiniz swift ambargolarıyla ülkeyi ekonomik olarak taş devrine döndürürler.

3. termodnamik ve ekonomik maliyet (sunk cost)

nükleer bomba yapmak sadece einstein'ın formüllerini bilmekle bitmiyor. devasa yeraltı santrifüj tesisleri, plütonyum ayrıştırma altyapısı ve milyarlarca dolarlık bi ar-ge bütçesi gerektiriyor. türkiye'nin o yıllarda daha kendi temel sanayi devrimini tamamlayamadığını düşünürsek, tüm milli hasılayı böyle izole bi projeye gömmesi gerçkten intihar olurdu.

hülasa; türkiye nükleer bombayı "yapamadığı" için değil, yapmaya kalkarsa ödeyeceği jeopolitik faturanın (iran veya kuzey kore gibi dünyadan izole olmanın) altından kalkamayacağını bildiği için o topa hiç girmedi. konuyu hamasetle açıklamaya çalışmayı oldukça alakasız buluyorum, olay tamamen soğuk kanlı bi risk/maliyet analizi.

(bkz: nükleer caydırıcılık)