disney yine grogu peluşlarını salmıştır piyasaya. filmden çok oyuncaktan kazandı herifler. çünkü grogu artık sadece bir karakter değil, star wars markasının en güçlü toyetic ürünü oldu... haa böyle dedim diye filmi beğenmedim mi? yoo, gayet akıcı, izlerken hiç sıkılmadığım, aksiyondan keyif aldığım klasik bir star wars filmi izledim. dizi olsa yarım sezonluk malzeme vardı, ikisinin ortasını bulmuşlar. bir de biliyorsunuz mandalorian'ın en başından beri izleyiciyi yakaladığı yer, uzayda geçen bir western hikayesi olması. dolayısıyla pazar günleri trt'de dört gözle western filmi bekleyen nesil her türlü sıkılmadan izler bunu.

mandalorian dizisi de, grogu karakteri de bu yüzden tuttu. çünkü öncesinde jedi felsefesinden, galaktik senatodan, imparatorluk bürokrasisinden ya da choosen one mevzularından gına gelmişti. din djarin'in yalnız kovboy tripleri, kanunsuz sınır bölgeleri, kelle avcılığı, küçük kasaba mevzuları, koruma altına alınan çocuk, eski usul onur, şeref, haysiyet damarını yakalaması derken çok ilgi çekti.

clint eastwood'un s*k sok bir çöl kasabasına giren esrarengiz kovboy karakterinin star wars versiyonu işte. grogu da bu hikayenin hem duygusal merkezi hem de klasik westernlerdeki korunması gereken masumiyet fikrinin yeni biçimi.

yeni nesil ne bekliyor bilmiyorum ama bu tür yapımlarda pek senaryo aranmaz. bazen basit 1-2 görev, iyi tasarlanmış bir aksiyon sahnesi, güçlü bir atmosfer ve iki karakter arasındaki bağ yeterlidir. star wars'un eski büyüsü de biraz burada değil miydi zaten? kirli gemiler, tuhaf yaratıklar, çöl gezegenleri, hurdalık estetiği, kelle avcıları vb. hatta burada da nargile içen hutt'lar, droidler, arena dövüşü, adam kaçırma, bar kavgası, çatara patara, en sonda gelen x-wing sekansı vs. ne ararsanız var...

gerçi benim için negatif tarafı da tam burada başlıyor

film, bu kalabalığı bazen avantaja çevirdiği kadar, bazen de kolaycılığa yaslanıyor. yukarıda bahsettiğim gibi hikaye yer yer büyük bir sinema filminden çok, pahalı ve uzatılmış bir mandalorian bölümü gibi hissedebiliyor. tamam grogu sevimli, din djarin karizmatik, aksiyon ritimli ama bunların toplamı her zaman güçlü bir dramatik sonuç vermiyor. star wars'un asıl sorunu da uzun zamandır bu. heriflerin elinde müthiş bir evren var, ama bu evreni sırf para kazanmak için devam ettirdiklerini fazla hissettiriyorlar. tamam kimse babasının hayrına iş yapsın demiyoruz da seyirciyi salak yerine koyunca tadı kaçıyor. onun da ayarını bi türlü tam tutturamadılar.

burada andor karşılaştırması yapmadan edemeyeceğim. çünkü andor, star wars'un namusunu kurtardı. mevzunun sadece ışın kılıcı, uzay gemisi ve nostalji olmadığını gösterdi. imparatorluğun nasıl işlediğini, sıradan insanların nasıl ezildiğini, direnişin romantik bir kahramanlık pozundan ibaret olmadığını anlattı. bürokrasi, sömürü, sınıf, korku, istihbarat, hapishane sistemi, propaganda, küçük insanların çaresizliği… andor'un gücü buradaydı. daha az oyuncak, daha çok dünya vardı. daha az fan servisi, daha çok gerçeklik hissi vardı. bu yüzden de özellikle yetişkin izleyici üzerinde mandalorian dahil olmak üzere diğerlerinin hepsinden bambaşka bir etki bıraktı.

yalnız bu film özelinde başka bir şey var

platforma özel çekilmemesine rağmen yeni nesil, platform filmi formülüyle çekmişler. ne demek istiyorum. filmin estetiği eski star wars konseptine daha yakın gözükmesine rağmen, anlatım yöntemi bakımından aslında oldukça yeni nesil bir film. eski usul tek bir büyük climax üzerine kurmamışlar. eskiden macera filmlerinde hikaye yavaş yavaş yükselir, son 15-20 dakikada büyük hesaplaşmaya varırdı.

burada ise sanki her beş-on dakikada bir seyircinin dikkatini yeniden yakalamak zorundaymış gibi planlanmış. bir aksiyon sekansı, ardından kısa bir duygusal an, sonra yeni bir yaratık, sonra başka bir çatışma, sonra grogu'nun küçük bir force numarası, sonra yeniden kovalamaca… film tek bir zirveye değil, peş peşe dizilmiş küçük zirvelere yaslanıyor. bunun da sebebini matt damon bir podcastte anlatmıştı geçenlerde:

özetle diyor ki; bizim öğrendiğimiz geleneksel aksiyon filmi yapma yönteminde genelde 3 büyük set-piece olurdu. biri ilk perdede, biri ikincide, en büyüğü ve patlamalısı ise finalde yer alırdı. paranın büyük kısmını da o finale saklardın, diyor. yalnız streaming platformlarının artık kendilerine, ilk 5 dakikaya büyük bir aksiyon sahnesi koyabilir miyiz? insanların ekranda kalmasını, telefona bakmamasını istiyoruz şeklinde baskı yaptığını belirtiyor. yani seyirciyi elde tutmak için geleneksel climax mantığı yıkılıp, filmin her yerine sürekli aksiyon serpiştiriliyormuş.

bu iyi mi kötü mü? derseniz, bence her ikisi de. iyi tarafı, film kolay kolay tempo kaybetmiyor. günümüz seyircisinin odak süresinin kısaldığı bir dönemde gayet işe yarıyor. özellikle sinemada, imax perdesinde, sürekli hareket eden bir star wars macerası varsa izleyiciyi canlı tutuyor. kötü tarafı ise, her beş dakikada bir yeni bir heyecan koyarsan, gerçek anlamda büyük bir anın ağırlığı azalır. buna psikolojide hazzı erteleme mi ne diyorlardı? sürekli dopamine bağlı yaşarsanız bir süre sonra hiçbir şeyden haz almamaya başlıyorsunuz mevzusu işte.

bence star wars'un geleceği de burada ikiye ayrılacak

gerçi şimdiden ayrıldı gibi aslında. bir tarafta andor gibi daha yetişkin, daha politik, daha sosyal, daha ağır yapımlar olacak. bu yapımlar star wars evrenini çocukluk nostaljisinden çıkarıp, gerçek bir tarihsel ve toplumsal anlatı alanına taşıyacak. diğer tarafta ise mandalorian gibi daha geniş kitleye, daha küçük yaş grubuna, aile izleyicisine ve klasik macera duygusuna hitap eden yapımlar devam edecek. bu ayrım aslında kötü bir şey değil. tam tersine, doğru yapılırsa star wars'u kurtarabilecek şey bu olabilir. her yapım herkese göre olmak zorunda değil. andor başka bir ihtiyaçtır, mandalorian başka bir ihtiyaçtır. şu bayan şu şekil geyinir, sen şu şekil geyinirsin, amma lakin ki herkesin hayatına kimse karışamaz ve herkesin bir popisi vardır.

kişisel beklentim ise biraz daha farklı bir noktada

star wars adı üstünde bilim kurgu diye pazarlanan bir evren, ama orijinal seriden beri işin bilim kısmı çoğu zaman yalan dolan, masal ve görsel numaradan ibaret kaldı. elbette star wars hiçbir zaman sert bilim kurgu olmadı. daha çok mitoloji, western, samuray filmi ve uzay operası karışımıydı. bunu kabul ediyorum da sene olmuş 2026. seyirci de eskisi kadar saf değil. warp benzeri hızlarda seyahat edebilen bir geminin, demir bir kutu ve dandik bir camla helikopter ayarında çalışıyor gibi gösterilmesi artık biraz komik duruyor. her şeyi teknik çizime boğmaya gerek yok, ama en azından kendi içinde daha ikna edici bir fizik, mühendislik ve teknoloji hissi kurulabilir.

aynı mevzu şiddet ve gerçeklik meselesi için de geçerli. bildiğiniz gibi star wars evreninde kan göstermemek, filmi daha küçük yaş grubuna satabilmek, oyuncak ve ürün pazarını kaybetmemek için bazı numaralar yapılır. ışın kılıcıyla adamı ikiye bölerler ama ortalık tertemiz kalır. patlamalar olur ama savaşın gerçek ağırlığı pek hissedilmez. bugün artık buna bu kadar mecbur değiller. her star wars yapımı karanlık, kanlı, ağır ve yetişkin işi olmak zorunda değil ama savaş anlatıyorsan, baskı anlatıyorsan, imparatorluk anlatıyorsan, bunun bedelini de biraz hissettirmek zorundasın. aksi halde evren aşırı plastik, aşırı oyuncak kalıyor.

neyse yani asıl istediğim andor gibi farklı bir seri ve daha çok bilim kurgu aslında. hatta evrenin başlangıcına dair bir seri yapsalar mükemmel olurdu. the expand bu konuda şahane iş çıkarmıştı. insanlık henüz mars, dünya ve birkaç uzay istasyonunda yaşıyor, hala kendi içinde savaşıyor, başka galaksilere ulaşamamıştı. buna rağmen warp teknolojisini icat etmiş, bunun da tarihi ince ince anlatılıyordu... istiyorum ki benzer bir seri çeksinler. foundation gibi her sezon bir dönemi anlatsın fakat o kadar woke olmasın. bu arada işin temelinde bilim kurgu olsun ve yetişkinlere yönelik olsun. o zaman star wars olmasının ne anlamı kalır demeyin. içinde jedi olmayan veya seçilmişin yolcuğunu anlatmayan andor'u ayıla bayıla izledik. hah işte ben onun biraz daha hardcore versiyonunu istiyorum. amına kodumun kör storm trooperlarını izlemekten, hiç bir hedefi vuramayan gemilerden yıldık. ne bileyim darth vader force kullanırken çat diye kafa patlatsa fena mı olur? çok değil biraz kan, biraz gerçeklik görsek, imparator dediğin şanına yaraşır şekilde iki kelle alsa ne güzel olurdu.

Stephen Curry'nin Yapımcılığını Üstlendiği GOAT (Şampiyon Keçi) Filminin İncelemesi