dünya siyasetinde birbirine düşman iki ülkenin aynı adanın ucunda komşu olması yeterince tuhafken, işin bir de muhasebe kısmı var ki tam komedi: amerika birleşik devletleri, 60 yılı aşkın süredir ambargo uyguladığı küba devletine her yıl düzenli olarak "guantanamo körfezi kira bedeli" adı altında resmi bir çek yazıp gönderiyor. küba ise bu çekleri alıp tek bir kuruşunu bile bozdurmadan çekmeceye atıyor.

bu tuhaf kira sözleşmesinin kökü 1903 yılına dayanıyor. ispanya-amerika savaşı'ndan sonra küba bağımsızlığını kazanırken, abd yeni kurulan küba hükümetine "platt değişiklikleri" olarak bilinen ağır bir madde dayatıyor ve adanın güneydoğu ucundaki 117 kilometrekarelik guantanamo körfezi'ni deniz üssü olarak kiralıyor.

1903 tarihli anlaşmada belirlenen yıllık kira bedeli sadece 2.000 altın dolar. 1934 yılında yapılan yeni anlaşmayla iki madde daha ekleniyor: birincisi, altın standardı değiştiği için kira dolara çevriliyor: 1934'te yıllık 3.386 dolar olarak belirlenen bu tutar 1974'te 4.085 dolara çıkıyor ve bugün çekin üstünde hala bu rakam yazıyor (new york'ta sıradan bir dairenin aylık kirası kadar). ikincisi ve en kritik olanı ise şu: anlaşma ancak "her iki taraf da karşılıklı olarak anlaşırsa" ya da abd üssü kendi isteğiyle terk ederse feshedilebiliyor.

1959 yılında fidel castro ve arkadaşları devrimi gerçekleştirip iktidarı aldığında, bu anlaşmayı "silah zoruyla imzalatılmış yasa dışı bir işgal" sayıyorlar. abd ise 1934 anlaşmasındaki "iki tarafın da onayı gerekir" maddesine sığınarak üsten çıkmayı reddediyor ve hukuki olarak "kiracı" statüsünü kaybetmemek için her yıl 4.085 dolarlık abd hazinesi çekini isviçre büyükelçiliği (daha sonra diplomatik kanallar) aracılığıyla havana'ya göndermeye devam ediyor.

küba'nın bu çekleri neden bozdurmadığının cevabı ise tamamen uluslararası hukukta yatıyor: eğer küba devleti o çeki bankaya götürüp tahsil ederse, uluslararası hukuk önünde abd'nin guantanamo'daki varlığını ve 1903 kira sözleşmesinin meşruiyetini resmen kabul etmiş sayılacak.

bu yüzden 1959'dan beri gelen çeklerin hiçbiri bozdurulmuyor — sadece tek bir istisna hariç.

fidel castro 2007'de granma gazetesinde yazdığı makalede, devrimin ilk yılı olan 1959'da gelen çekin o günlerin "karışıklığı" içinde bozdurulduğunu itiraf etmişti. o günden sonra gelen bütün çekler ise üzerinde artık var olmayan "cumhuriyet genel saymanı" ibaresiyle birlikte castro'nun çalışma masasının çekmecesinde biriktirildi.

yani bugün dünyanın en çok konuşulan askeri üssü, teknik olarak yıllık 4 bin dolara kiralanmış ama ev sahibinin "parana dokunursam seni kiracı sayarım" diyerek 66 yıldır çeklerini çekmecede sakladığı bir mülk.

kaynaklar:

reuters (2007): castro, küba'nın guantanamo kira çeklerini bozdurmadığını açıkladı
https://www.reuters.com/article/idusn17200921/

yale law school avalon project: temmuz 1903 abd-küba kira sözleşmesi (yıllık 2.000 altın dolar maddesi)
https://avalon.law.yale.edu/…entury/dip_cuba003.asp

wikipedia: guantanamo körfezi deniz üssü (kira tutarları: 1934'te 3.386,25, 1974'ten beri 4.085 dolar)
https://en.wikipedia.org/…guantanamo_bay_naval_base