kıyafet seçerken içeriklere bakmaya çalışıyorum ama ham maddeleri (pamuk, yün, ipek, keten, viskon, polyester) nedir ve etiketten nasıl anlaşılır faydalı olacağını düşünüp biraz bilgi vermek istedim.

aslında kumaş dediğin şey; ya bildiğin bitkidir, ya koyunun üstünden alınmıştır, ya da ağaçtan gelen selüloz ya da direkt petrol/plastik türevidir. olay romantik başlayıp (pamuk) distopik bitebilir (petrol).

bunlar temelde 2 yoldan geliyor:

1. doğal lifler (bitki/hayvan)

2. sentetik / dönüştürülmüş lifler (ağaç selülozu veya petrol)

kumaşların kökeni

- pamuklu kumaşpamuk bitkisi
nefes alır, yazın rahattır. yazın giyince ölmemek isteyenlerin default seçimi.

- yünlü kumaşkoyun yünü
sıcak tutar, kışın kralıdır ama bazı bünyelerde kaşındırma + gıcık olma riski var.

- ipek kumaşipek böceği kozası
lüks hissi boşuna değil, pahalı ve nazlıdır. dokununca zengin hissettirir.

- keten kumaşketen bitkisi
yazın serinlik verir ama kırışıklık konusunda acımasızdır. ütü sevenlere cennet, sevmeyenlere cehennem.

- viskon kumaşağaç selülozu
dökümlü/serin olur; doğal diye satılır ama üretimi kimyasal süreçlidir. yani ağaç kısmı doğru, doğal masumiyet kısmı pazarlama.

- polyester kumaşpetrol/plastik türevi
dayanıklı, ucuz, kolay kurur ama nefes alma zayıf + mikroplastik mevzusu. yazın giyersen poşet içinde yürüyen insan hissi verir.

kullanım alanları

- günlük kıyafette: pamuk / penye-jarse / viskon / keten
(tişört, pijama, elbise, gömlek, pantolon vs.)

- dış giyimde: polyester / yün / süet-deri / kaşe
(mont, kaban, palto: dayanıklılık + sıcak tutma)

- ev tekstilinde: pamuk / polyester / kadife / duck-kanvas
(çarşaf-havlu pamuk; perde-koltuk örtüsü polyester; fon perde kadife; masa örtüsü duck-kanvas)

en çok tüylenen hangisi: pamuk mu polyester mi? bence polyester daha çok tüyleniyor gibi görünür çünkü:

- statik elektrik yapar, havadaki tüy/tozu mıknatıs gibi toplar,
- düşük kalite polyester + sürtünmeboncuk boncuk pilling,
- tüyü kendi üretmese bile üstüne yapıştırır (üstüne yapışan tüyler yüzünden suçlu gibi durur)

pamuk daha çok:

- yıkandıkça lif verir (özellikle ilk yıkamalarda),
- tiftik yapar ama zamanla azalır.

yani pamuk tiftik yapar, polyester tüyü üstüne yapıştırır diyebiliriz ama kıyafet çöp oldu hissi genelde düşük kalite polyesterdedir.

peki etiketten kumaşı nasıl seçeriz?

kıyafet alırken etiket okumak aslında kumaş bilmektir. karar vermek için...

1. önce şu kelimeleri tanımak gerekiyor

etiketlerde bazen türkçe değil; ingilizce/almanca/fransızca yazar.

doğal lifler:

- cotton / pamuk / baumwollepamuk
- linen / keten / leinenketen
- wool / yün / laine / wolleyün
- silk / ipek / soie / seideipek

selüloz bazlı (yarı sentetik):

- viscose / viskon
- rayon / reyon
- lyocell (tencel) / liyosel (viskona göre daha kaliteli ve daha iyi niyetli)
- modal (yumuşak, kaliteli viskon türevi)

sentetik:

- polyester
- polyamide / nylon (naylon)
- acrylic (akrilik)
- elastane / spandex / lycra (esneklik, oranı genelde %2-8)

2. % oranı olayın kendisidir, etikette yazan oran aslında ürünün kalitesini belirler

tişört / iç giyim / pijama

- ideal: %95-100 pamuk
- esneklik için iyi: %92-98 pamuk + %2-8 elastan
- kaçın: %100 polyester (özellikle yazın)

gömlek

- ideal: %100 pamuk veya %100 keten
- daha az kırışsın diyorsan: pamuk + az polyester (mesela %80 pamuk %20 polyester)

kazak / hırka

- ideal: yün oranı yüksek (merinos en rahat)
- dikkat: akrilik (ucuz, çok tüylenir, terletir ama sıcak tutuyor gibi yapar)

spor kıyafeti
burada polyester kötü değil, aksine doğru kullanılırsa iyi:

- ideal: polyester + elastan
- ama spor diye her şey polyester tuzağı var; günlük giyimde terletir.

3. elastan tamamen kötü değil, oran önemli

- %2-5 elastan: tişört/jean için iyi (formunu korur)

- %10+ elastan: daha çok tayt/activewear karakteri

4. kaliteyi belirleyen bir etmen polyester nerede kullanılmış?

polyester:

- dış giyimde mantıklı (mont, yağmurluk, rüzgarlık)
- ev tekstilinde bazı yerlerde mantıklı (perde, koltuk örtüsü)
- yazlık günlük kıyafette çoğu zaman eziyet

5. polyester karışımı bazen iyidir. yani tamamen kötü değil, nerede kullandığı önemli.

- keten kırışıyorsa: keten + pamuk veya keten + az polyester iyi sonuç verir
- pamukta: az polyester dayanıklılığı artırabilir

6. sürdürülebilir kısmında ararsan önemli kelimeler. etikette görürsen artı puanlar var.

- tencel / lyocell
- organic cotton
- recycled polyester (en azından ham petrol kadar kötü değil)

etiket okuma işi aslında şudur: yazın nefes alsın istiyorsan pamuk/keten/viskon (tencel), kışın sıcak istiyorsan yün, dayanıklılık istiyorsan polyesteri doğru yerde kullan.

özetle %100 polyester gömlek görüp indirim var diye alınca o gömlek seni yazın cezalandırır.

Takım Elbise Satın Alırken Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Detaylar