yıllarca kendinizi "ben neden bu kadar kafaya takıyorum" diye yediniz ya da tam tersi "neden odaklanamıyorum, sürekli aksiyon arıyorum" diye suçladınız. size bir iyi bir de kötü haberim var: karakter sandığınız şeylerin çoğu aslında beyninizdeki dopaminin ne hızla temizlendiğiyle ilgili bir enzim ayarı.

konumuz: comt geni (val158met polimorfizmi).

bu gen, beynin ön lobundaki (prefrontal korteks) dopamini parçalayan enzimi kodlar. dopamin odaklanmayı ve plan yapmayı sağlar ama fazlası anksiyete yapar. kritik nokta ise: bu genin varyasyonuna göre insanlık kabaca ikiye (veya üçe) ayrılır.

1. warrior (savaşçı) tipi - (val/val varyasyonu)

dopamini hızlı yakanlar. toplumun %25-30'u böyledir. bunların comt enzimi çok hızlı çalışır. beyindeki dopamini anında temizlerler.

süper gücü: stres altında efsane çalışırlar. bomba imha uzmanı, pilot, cerrah ya da son dakika projelerini yetiştiren öğrenci genelde bunlardır. ortam gerildiğinde dopaminleri anca "normal" seviyeye (optimuma) çıkar ve zihinleri açılır.

bedeli: normal zamanda odaklanamazlar. dopaminleri sürekli düşük olduğu için canları sıkılır, dikkat dağınıklığı (dehb) yaşarlar. bu yüzden sürekli risk almak, kahve içmek, ekstrem spor yapmak isterler.

özet: barış zamanında huzursuz, savaş zamanında kraldırlar.

2. worrier (endişeli/filozof) tipi - (met/met varyasyonu)

dopamini yavaş yakanlar. toplumun diğer %25-30'u. comt enzimleri tembeldir, dopamini çok yavaş temizler. bu yüzden prefrontal kortekslerinde sürekli yüksek seviyede dopamin yüzer.

süper gücü: sakin ortamda inanılmaz bir odaklanma, hafıza ve planlama yetenekleri vardır. karmaşık problemleri çözerler, satranç oynar gibi strateji kurarlar. iq testlerinde genelde daha yüksek puan alırlar.

bedeli: stres toleransları sıfıra yakındır. en ufak bir baskıda (sınav, sunum, kavga) dopamin seviyesi "taşar" ve sistem kilitlenir (aşırı uyarılma). anksiyete, panik atak ve "fazla düşünme" (overthinking) bu grubun lanetidir. ayrıca fiziksel acıyı daha fazla hissederler.

özet: barış zamanında dahi, savaş zamanında kurbandırlar.

(bir de ortadakiler var, heterozigotlar. onlar duruma göre bu iki uç arasında gidip gelir.)

bu bilgiyle ne yapacağız?

işte biyo-hack burada devreye giriyor. kendinizi tanıyıp ona göre davranacaksınız:

eğer worrier (endişeli) iseniz

kahveden uzak durun. kafein dopamini artırır, sizde zaten dopamin havuz gibi. bir bardak kahve sizi titretir, anksiyete krizine sokar.

magnezyum sizin en iyi dostunuzdur, comt enzimini destekler.

stresli işlerden (borsa, acil servis) kaçının, stratejik ve derinlik gerektiren işlere (yazılım, akademik, sanat) yönelin.

b vitamini (metil formunda) takviyesiyle o yavaş dönen çarkı yağlayın.

eğer warrior (savaşçı) iseniz

kafein sizin benzininizdir, korkmayın. odaklanmak için o "uyarıcıya" ihtiyacınız var.

soğuk duş, yoğun antrenman (hiit) gibi aktivitelerle dopamininizi manuel olarak yükseltin yoksa depresif hissedersiniz.

sıkıcı, rutin masa başı işleri size göre değil. kriz yönetimi gerektiren kaoslu ortamları seçin, orada parlayacaksınız.

sonuç olarak

anksiyeteniz bir hastalık değil, yüksek bilişsel kapasitenizin bir yan etkisidir (worrier). dikkatsizliğiniz bir tembellik değil, beyninizin "bana kaos ver" diye bağırmasıdır (warrior).

insan vücudunda "hata" yoktur, "takas" (trade-off) vardır. kabilenin hayatta kalması için hem yaklaşan tehlikeyi önceden gören evhamlı nöbetçilere (worrier), hem de kaplan saldırdığında korkmadan mızrak atacak savaşçılara (warrior) ihtiyaç duymuştur.

Birinin, Miras Aldığı Genetikten Bağımsız Olması Neden İmkansızdır?