TARİH 17 Kasım 2026
43 OKUNMA     3 PAYLAŞIM

İstanbul'da Sarhoşların Kabusu Olan Vali Fahrettin Kerim Gökay'ın İlginç Hikayesi

1950’li yılların İstanbul’unda sarhoşlara göz açtırmayan bir vali vardı: Fahrettin Kerim Gökay.

1950'li yılların istanbul'unda akşam olup da meyhanelerin ışıkları yanmaya başladığında, müdavimlerin aklında yalnızca rakı, balık ve sohbet yoktu. bir de şehrin valisi vardı ki adı geçtiğinde kadehler biraz daha hızlı dolduruluyor, küçük rakı şişeleri ise kendine özgü bir lakapla anılıyordu: fahrettin kerim!

bu lakabın arkasında, istanbul'un en ilginç valilerinden biri olan fahrettin kerim gökay'ın içkiyle açtığı savaşın hikâyesi yatıyordu.

fahrettin kerim gökay sıradan bir bürokrat değildi. 1922 yılında tıp fakültesi'nden ruh ve sinir hastalıkları uzmanı olarak mezun olmuş, kendini alkolizme karşı mücadeleye adamış ve yeşilay cemiyeti'nin ikinci genel başkanlığını üstlenmiş biriydi.

türkiye, amerika'daki ünlü içki yasağından önce, 14 eylül 1920'de kendi içki yasağını yürürlüğe koydu ancak tüm ağır yaptırımlara rağmen kaçak içki üretimi ve tüketimi arttı, yasak beklenen sonucu vermedi. sonunda 1924'te yasağın önemli hükümleri kaldırıldı.

1946'da ise hükümet bu kez rakı fiyatlarını düşürünce yeşilaycılar ve yerli şarap üreticileri ayaklandı! bu indirim sonrası üzerine yaklaşık 5,2 milyon litre olan rakı tüketimi 8,7 milyon litreye yükseldi.

fahrettin kerim gökay içinse bu sonuç, mücadelenin henüz bitmediği anlamına geliyordu. 1949-1957 yılları arasında hem valilik hem belediye başkanlığı yapan gökay, istanbul'un akşam hayatına adeta savaş açtı.

20 kasım 1950'de yayımladığı genelgeyle içki satılan yerlerin müşterilerine aşırı miktarda içki vermemesini, sarhoş olanlar için polise haber verilmesini, şoförlerin fazla sarhoş yolcuları arabalarına almamasını istedi. hatta gazinolara verilen içki ruhsatlarının geri alınabileceğini duyurdu.

fakat gökay'ın mücadelesi genelgelerle sınırlı değildi. geceleri zabıtalarla birlikte istanbul sokaklarını dolaşıyor, sarhoşları arıyordu. taşkınlık yapan veya çevreyi rahatsız eden kişiler yakalanarak bakırköy ruh ve sinir hastalıkları hastanesi'ne götürülüyordu. burada kendilerine apomorfin enjeksiyonu yapılarak kusturuldukları anlatılıyordu. gökay, 1952 yılında paris'te katıldığı uluslararası içki düşmanları birliği toplantısında ise daha da ileri giderek alkoliklere evlenme izni verilmemesi gerektiğini savunmuştu.

işte istanbul'un akşamcıları için artık durum iyice ciddileşmişti. meyhane müdavimleri, akşam sofralarına oturduklarında bile valinin baskınlarından söz eder olmuşlardı. fakat istanbulluların bu baskıya karşı geliştirdiği en yaratıcı cevap, hiç kuşkusuz mizah oldu. gökay kısa boylu, tıknaz yapılı bir adamdı. tam da o yıllarda piyasaya çıkan küçük rakı şişeleri de kısa, tombul ve kalın camlıydı. meyhane müdavimleri bu benzerliği hemen fark etti. 35’lik küçük rakıya, valinin adı verildi: fahrettin kerim!

artık meyhanede garsona seslenmek için uzun cümlelere gerek yoktu:

"bir fahrettin kerim aç!"

büfeye gidenler de aynı şekilde sipariş veriyordu:

"ver bir fahrettin kerim!"

zamanla bu lakap 35'lik rakı şişesiyle özdeşleşti; hatta daha büyük şişeler için de kullanılmaya başlandı. bir zamanlar sarhoşların kâbusu olan vali, farkında olmadan meyhane sofralarının en meşhur isimlerinden birine dönüşmüştü. fahrettin kerim gökay, 6-7 eylül 1955 olaylarının ardından istanbul valiliği görevinden alındı. ancak aradan yıllar geçmesine rağmen adı unutulmadı. bugün kadıköy'de minibüs yolu olarak bilinen caddenin resmî adı hâlâ fahrettin kerim gökay caddesi'dir.

ve belki de bütün bu hikâyenin en ironik tarafı şudur: bir doktor, bir vali ve yeşilay başkanı olarak hayatını alkolle mücadeleye adamış bir adam, sonunda türkiye'nin rakı kültüründe ölümsüzleşti. üstelik bunu, yasaklamaya çalıştığı içkinin şişesine adını verdirerek başardı.