TARİH 20 Kasım 2026
1,4b OKUNMA     21 PAYLAŞIM

İngilizcede Eskiden Siyahın Karşılığı Swart, Nasıl Oldu da Black'e Dönüştü?

Eskiden İngilizler de Almanca ve Danca gibi swart diyordu siyaha ama sonradan işler değişti...

cermen dillerinde almanca "schwarz" ve hollandaca "zwart" gibi kelimelerin aksine, ingilizcede "black" kullanılıyor. oysa eski ingilizcede de bunlarla aynı kökten gelen ve benzer ses uyumuna sahip "sweart" (swart) sözcüğü vardı. ilk bakışta "beyaz" demek olan fransızca "blanc" kelimesiyle karıştığı ya da norman istilası sonrası onun yerini aldığı düşünülebilir; ama işin aslı biraz daha farklı.

(bkz: türkçe'de renkler /@sesarium) başlığında da değindiğim gibi bir "ak-beyaz" , "siyah-kara" farklılığı var bu konuda. zira fransızca "blanc" , "beyaz"dan ziyade "ak" manasına daha yakındır; kar gibi ışığı yansıtan, parlayan bir renk ve ton açıklığı anlatır.

ayrışma henüz eski ingilizce döneminde başladı. erken dönem ingilizce konuşanların elinde bu eksende iki ayrı kelime vardı: "sweart" ve "blæc" .

"sweart", proto-cermence "koyu" anlamına gelen "swartaz" kökünden gelir. diğer germen dillerindeki karşılıkları gibi, günlük hayatta "siyah" karşılığı olarak kullanılan asıl kelime buydu. bugün modern ingilizcede yalnızca koyu ten rengini, yani bizdeki "esmer" karşılığını veren "swarthy" kelimesinde hala yaşıyor.

"blæc", kökeni proto-hint-avrupa dilinde "yanmak, parlamak, ışıldamak" anlamına gelen köke dayanır.

"parlak" ile "siyah"ın aynı kökte buluşması ilk anda ters köşe gibi dursa da merkezinde ateş vardır. ateşin farklı aşamaları ve bıraktığı izler, aynı kökten bambaşka kelimeler türemiştir.

birincisi, ateşin parlaklığını, alevini ya da geride kalan soluk külü anlatan koldur. eski ingilizcedeki blc (parlak/soluk, zamanla bleak ve bleach kelimelerine dek uzanır) ile germen kökenli blankaz ("parıldayan") buradan çıkar. roman dilleri blankaz kökünü ödünç alıp fransızca "blanc" ve ispanyolca "blanco" yapmıştır. nitekim "blanc" ın "ak" ya da "parlayan" gibi tonlar taşımasının sebebi de budur.

diğer kolda ise, yani cermen-ingilizce hattında ise aynı kök, odunun yanmış, kömürleşmiş ve isle kararmış halini tanımlamak için evrilmiştir.

eski ingilizcede "blæc" , başlangıçta yanmış maddeyi ya da mürekkebi anlatan özel bir kelimeydi. bu bağ, diğer kuzey germen dillerinde hâlâ daha görünür: isveççede mürekkep "bläck" , dancada ise "blæk" tir.

zamanla "blæc", ingilizcede mutlak siyah rengi karşılayan kelime olarak öne çıktı ve "sweart"ı günlük dilden tamamen sildi. böylece almanca ve hollandaca binlerce yıldır o "karanlık" köküne tutunurken, ingilizce "yanmış/kararmış" olanı siyahın adı haline getirdi.