1. olay tamamen "f-stop" değeridir (gece görüşü avantajı)

işin sırrı retinaya düşen ışık miktarını kontrol etmekte, yani diyaframdadır. insan gözü en karanlık ve en aydınlık ortam arasında alanını yaklaşık 15 kat değiştirebilir. ancak dikey yarığa (slit pupil) sahip bir kedi, göz bebeği alanını 135 ile 300 kat arasında değiştirebilir.

bu şu demek; dikey yapı, gözün kas yapısını bozmadan perde gibi tamamen kapanabilir (gündüz koruması) veya neredeyse gözün tamamını kaplayacak kadar açılabilir (gece görüşü). yuvarlak bir kasın bu kadar geniş bir "dinamik aralığa" sahip olması mekanik olarak imkansızdır. o yüzden gece avcıları "slit" yani dikey gözlüdür.

2. dikey göz "mesafe ölçer", yatay göz "radar gibidir"

doğadaki denklem basittir:

* dikey (kedi, engerek, tilki): öndeki hedefe odaklanır. dikey yarık, hedefin önünü ve arkasını bulanıklaştırarak (depth of field) mükemmel bir mesafe hesabı (stereopsis) sağlar. bu, pusu atıp tek hamlede yakalamak için şarttır.

* yatay (koyun, keçi, at): bu hayvanlar av değil, avlanan taraftır. göz bebekleri dikdörtgen/yatay çizgi şeklindedir. bu yapı, onlara "panoramik" bir görüş sağlar. kafalarını çevirmeden ufuk çizgisini tarayabilir, arkadan gelen kurdu erkenden fark edebilirler.

* mind-blowing detay: bir keçi otlamak için kafasını yere eğdiğinde, yatay göz bebeği dikey hale gelmez. göz küresi yuvasının içinde dönerek (cyclovergence) yere paralel kalmaya devam eder. yani adamların yerleşik "gimbal" sistemi vardır.

3. "tilki" paradoksu

tilki biyolojik olarak köpekgildir (canidae). ama kurdun aksine sürüyle değil, yalnız avlanır ve pusu kurar. bu yüzden evrim, bir köpekgil olmasına rağmen tilkiye "kedi gözü" (dikey göz bebeği) vermiştir. fonksiyona göre formun nasıl şekillendiğinin en net kanıtıdır.

4. şase yüksekliği kuralı

"aslan da kedi, onunki neden yuvarlak?" derseniz cevap: "yerden yükseklik".

bilimsel araştırmalar (banks et al.) gösteriyor ki, dikey göz bebeğinin sağladığı optik derinlik hesabı, sadece gözler yere yakınsa verimli çalışıyor. hayvanın boyu uzadıkça (kaplan, aslan, insan) bu optik avantaj kayboluyor ve göz tekrar "fabrika ayarı" olan yuvarlak şekle dönüyor.

özetle; gözdeki o şekiller bir soyun değil, "hayatta kalma stratejisinin" (pusucu, kovalayan veya kaçan) optik imzasıdır.

(bkz: doğanın optik mühendisliği)