insanlık tarihinin en büyük fiyaskoları genellikle devasa orduların çarpışmasından veya göktaşlarının düşmesinden değil, masabaşında yapılan ufak bir hesap hatasından çıkar. hani o aylarca üzerinde çalıştığınız, her detayını kusursuz sandığınız devasa bir projenin, en alakasız yerdeki küçücük bir formül hatası yüzünden saniyeler içinde çökmesi vardır ya… işte fiziksel dünyada da o küçük basiretsizlikler affedilmiyor. 1980 yılında louisiana’da yaşanan peigneur gölü vakası, tam olarak böyle apokaliptik bir “yanlış hesap” hikayesidir.

olay yeri peigneur gölü. o dönem maksimum derinliği sadece 3 metre olan, tatlı suyla dolu, etrafında insanların gezindiği, huzur dolu, sığ bir su birikintisi. ancak bu gölün altında inanılmaz bir zıtlık yatıyor. gölün yüzeyinde texaco şirketine ait devasa bir petrol arama platformu çalışırken, göl tabanının metrelerce altında diamond crystal şirketine ait devasa, mağara gibi odaları olan bir tuz madeni var. iki şirket de “sen yukarıda takıl, ben aşağıda işime bakayım” mantığıyla yıllarca birbirine değmeden faaliyet gösteriyor.

ta ki 20 kasım 1980 sabahına kadar. texaco’nun mühendisleri, matkabın koordinatlarını hesaplarken harita sistemlerinde (büyük ihtimalle iki farklı referans sistemini birbirine karıştırarak) bir hata yapıyorlar. çok değil, matkap ucu planlanan yerden sadece birkaç metre sapıyor. ve o 35 santimetre çapındaki çelik matkap ucu, gölün tabanını delip doğrudan aşağıdaki devasa tuz madeninin tavanına giriyor.

ilk başta platformdaki işçiler matkabın sıkıştığını sanıyor. sonra derinden bir dizi ürkütücü çatırdama duyuluyor ve platform hafifçe yan yatmaya başlıyor. işte o an, içi dolu bir küvetin tıpasını çektiğinizde ne oluyorsa, devasa bir göl için de aynısı olmaya başlıyor. tatlı su, saniyede tonlarca litrelik bir debiyle madendeki dev boşluklara hücum ediyor. su tuzu erittikçe delik büyüyor, delik büyüdükçe suyun yutma hızı geometrik olarak artıyor.

sadece birkaç saat içinde o huzurlu, 3 metrelik gölün ortasında tarihin gördüğü en epik girdaplardan biri oluşuyor. önce o koca çelik petrol platformunu yutuyor. ardından kıyıdaki ağaçları, bitki örtüsünü, otoparktaki karavanları ve gölün üzerindeki 11 devasa nakliye mavnasını tek tek içine çekiyor. işin fizik kurallarını zorlayan kısmı ise şu: göl sularını o kadar büyük bir şiddetle madene boşaltıyor ki, göle dökülen (bkz: delcambre kanalı) akış yönünü değiştiriyor. evet, yanlış okumadınız. meksika körfezi’nin tuzlu suları tersine akarak okyanustan göle doğru hücum etmeye başlıyor ve okyanus suyu, açılan devasa kraterden madene dökülürken 50 metrelik, louisiana tarihinin şahit olduğu en büyük şelaleyi oluşturuyor.

işin en şaşırtıcı tarafı ise bu kıyamet senaryosunun bilançosunda gizli. aşağıda çalışan 55 madenci, tavanın delindiğini ve suların şelale gibi aktığını görünce inanılmaz bir soğukkanlılıkla tahliye protokolünü uyguluyor ve maden tamamen suyla dolmadan hepsi yüzeye çıkmayı başarıyor. platformdaki işçiler de keza botlara atlayıp kaçıyor. onca eşya, arazi, platform ve gemi yerin dibine yutuluyor ama tek bir insanın bile burnu kanamıyor.

günler sonra sular durulduğunda ne mi oldu? o sığ tatlı su gölü, meksika körfezi’nden dolan sular yüzünden kalıcı olarak derin bir tuzlu su gölüne dönüştü. ekosistemi okyanus balıkları ve deniz canlılarıyla tamamen değişti. girdabın yuttuğu o devasa çelik mavnalardan 9 tanesi ise, maden tamamen suyla dolup basınç eşitlendikten sonra tıpa gibi tekrar su yüzeyine fırladı.

bir mühendisin haritadaki milimetrik bir koordinat hatası; coğrafyayı, lokal ekosistemi ve su yollarının yönünü birkaç saat içinde baştan aşağı yeniden yazdı.

kaynaklar:
• washington post, “an ‘end of the world’ scene: earth swallows lake, oil rig”
• washington post, “la. salt mine collapse”
• ken jennings, condé nast traveler, “how louisiana’s lake peigneur became 200 feet deep in an instant”