bugün hayatımızda sadece iç gıcıklayıcı bir fetiş objesi olarak yer edinse de aslında jartiyerin oldukça köklü bir tarihi var.

esasen erkekler için tasarlanan bu giysi kültürel bir evrim geçirerek güzel bacaklarda erotik bir iç çamaşırı haline gelmiş.

jartiyerin serüveni orta çağda başlıyor. o dönem erkekler, bildiğimiz pantolonlar yerine, uzun ve kalın çoraplar giyerdi. tabii çorapların bacakta durması gerekiyordu, yoksa sürekli aşağı düşmeleri işten bile değildi. jartiyer ise tam bu noktada devreye giriyor. o zamanlar erkeklere has bir giysinin kenarlarına açılan deliklerden geçirilen deri ya da ipek bağcıklar, çorapları sabitlemek için kullanılıyordu. işte bu bağcıklar tam anlamıyla jartiyerin ilk halidir.

kadınlar da jartiyer kullanıyordu ama çoraplarını uzun kıyafetlerinin altına sakladıkları için, kimse bu detayı göremiyordu. zamanla çoraplar giysilere değil, ayrı bir kemere bağlanmaya başladı. bu, bugün bildiğimiz jartiyer kemerinin atasıdır diyebiliriz.

daha sonra ise erkek modasında çorap ve pantolon ayrılmaya başladı. ama çorapların hâlâ sabitlenmesi gerekiyordu. çözüm ise çapraz bağlanan jartiyerlerdi. shakespeare’in ünlü karakteri malvolio da çapraz jartiyerli sarı çoraplarıyla gülünç bir oyunun kurbanı olmuştu hatta.

on ikinci gece

jartiyer bununla da kalmayıp şövalyelikle alakalı bir geleneğin ve sembolizmin bile baş rolünde yer almıştır tarihte; (abuk bir çıkış noktasıyla olsa da)

efsane bu ya, bir ingiliz kontes, bir baloda dans ederken jartiyeri bacağından düşürür. durumu fark eden konuklar gülüşürken, kral v. edward (iii. edward olduğu da söylenir) jartiyeri yerden alır ve şöyle der:

“kötü düşünen utanmalıdır!”
ardından ekler: "bu jartiyeri öyle bir şereflendireceğim ki, herkes onu taşımaktan onur duyacak."

işte bu olay, bugün hâlâ varlığını sürdüren britanya’nın en yüksek şövalyelik nişanı olan order of the garter'ın doğuşu olur. şöyle ki erkek şövalyeler jartiyeri sol diz altına takarken, sonradan düzene kabul edilen kadınlar, bu onuru kol üstünde taşır.

bu düzenin sembolü, altınla işlenmiş bir yazının bulunduğu koyu mavi kadife bir kurdeledir. bir zamanlar değerli taşlarla süslenen bu nişan, bugün hâlâ britanya aristokrasisinin en prestijli simgeleri arasında yer alır.

sonrasında ise modanın ve trendlerin de değişmesiyle, jartiyer daha estetik amaçlarla kullanılmaya başlandı.

16. yüzyıldan itibaren kadın modasında etekler kabardıkça kabardı. ama altlarında gizlenen çoraplar ve onları tutan jartiyerler, modanın asıl kahramanlarıydı. kadınlar jartiyerlerini süslemekten de geri durmadı: ipek kurdeleler, işlemeler, fiyonklar...

o tarihlerde çorapların dans sırasında ucundan görünmesi bile baş döndürücüyken (kabare), bir kadının jartiyerini görmeniz neredeyse aşk ilanı sayılırdı. hal böyle olunca jartiyer işlevsel bir giysi olmaktan çıkıp romantik ve hatta erotik bir sembol hâline geldi. hatta evlilikle alakalı geleneklerden birine de konu oldu.

bugün nasıl bekar kadınlar gelinin buketini kapmak için yarışıyorsa, geçmişte bekar erkekler de gelinin jartiyerini kapma yarışına girermiş ki yurtdışında hala popüler bir uygulamadır. hatta ecnebilerin, gelinin mavi bir şey taşıması geleneğinde de yer edinmiştir.

mavi; meryem ana’nın rengi sayılır ve saflığın, sadakatin sembolüdür. bu yüzden birçok gelin, kıyafetinin görünmeyen bir yerinde “mavi bir şey” taşımaya özen gösterir.

bizdeki kırmızı kurdele gibi düşünebilirsiniz. (bu arada gelinin kırmızı kurdele taşıması aslında bekaretle ilgili olmayıp eski bir türk adetidir. gelini nazardan, kötü enerjiden, uğursuz varlıklardan koruyacağına inanılırdı.)

tabii jartiyer moda tarihinde değişmeye ve çeşitlenmeye devam etti.1830’lardan itibaren korselerin altına üçgen elastik parçalar dikilmeye başlandı. bu, jartiyerin artık gereksiz hâle gelmesinin yalnızca bir moda ve fantezi ürünü olmasının ilk işaretiydi. derken 19. yüzyıl ortalarında kauçuk yani lastik icat edildi. artık elastik bantlarla çoraplar çok daha kolay sabitlenebiliyordu. üstelik bu bantlar sıkmıyor, kan dolaşımını bozmuyordu.

1860’larda paris’ten yeni bir trend çıktı: korse altına bağlanan kurdeleli jartiyerler. bu, adeta orta çağ’a nostaljik bir dönüş gibiydi. 1870’lerde ise korselerin altına küçük halkalar dikildi ve elastik bantlar bu halkalara geçirilerek çoraplar sabitlendi. artık klasik jartiyer devri kapanıyor, yerini askı kemerleri alıyordu.

bu kemerler saten ya da kadife gibi kumaşlardan yapılabiliyor, hatta bazıları korse gibi balenli olabiliyordu. her şey, iç çamaşırını tek bir bütün hâline getirme amacına hizmet ediyordu.

1910’larda etekler kısaldıkça jartiyerler daha görünür hâle geldi. özellikle diz altına takılanlar yürürken veya dans ederken hafifçe gözükerek giyeni çekici kılmayı amaçlıyordu.

ancak 1960’larda moda devrimi geldi: mini etekler, taytlar ve likralı kumaşların trend olmasıyla jartiyer moda sahnesinden çekildi. jartiyerler, korseler, tokalı kemerler birer birer dolapların derinliklerine gömüldü.

bugün ise jartiyer artık ihtiyaç değil. kişisel bir seçim. bence her kadının çekmecesinde bulunması gereken bir iç çamaşırı. ha istediğiniz birisinin görmesi hoş olur tabii ama kimse görmeyecek bile olsa içinize giydiğinizde, yürüyüşünüz, duruşunuz hatta auranız bile değişir.

özet olarak

gizlenmesi gereken bir giysiyken önce şövalyelik nişanı sonrasında ise oldukça estetik ve seksi bir iç çamaşırı haline gelmiştir.

Giyerken Kökenini Aklımızdan Bile Geçirmediğimiz Tişörtlerin Aslında Erkek İçliği Olması