dünya'daki canlılığın kökenlerinin yaşamın temel yapı taşları veya mikroorganizmalar aracılığı ile uzaydan geldiğini savunan hipotez olan panspermia'nın bir teori haline gelmesinde insanlık büyük bir adım daha attı.

habere geçmeden önce, bilmeyenler için "panspermia nedir?" konusuna daha yakından bakalım isterim

panspermia, kosmos'un zorlu koşullarında hayatta kalan birtakım dirençli mikroorganizmaların veya organik moleküllerin bazı gök cisimlerine ya da tozlara tutunarak dünya’ya ulaştığını, uygun koşulları bulunca gelişmeye başladığını, dünya'daki tüm canlılığın buradan evrildiğini iddia eden bir hipotez. buradaki kritik nokta ise şu; bu hipotez yaşamın nasıl başladığını değil, nasıl yayıldığını açıklar, yani yaşamın kökeni hakkındaki sorularımızı yanıtlamaz ve evrim teorisi ile çelişmez. insanlık hala yaşamın kaynağı hakkında, tıpkı "big bang'den önce ne vardı?" sorusu gibi belirsiz bir noktadadır, panspermia tümüyle doğru olsa bile, bu kez uzaydaki yaşamın nereden geldiğine ve nasıl oluştuğuna dair yanıtlar aramaya başlarız.

gelelim habere

insanlığın yaşamın kökeninin nereden geldiğine dair çok uzun süreden beri devam eden ve panspermia gibi varsayımlara konu olan merakı, astronomi dünyasından gelen son haberlerle müthiş bir ciddiyet kazanmış görünüyor. habere göre, japon uzay ajansı jaxa'nın 2018'de hayabusa 2 uzay sondası ile ryugu asteroidinden aldığı numunelerde yaşamın yapı taşları olan nükleobazların tamamı bulunmuş ve bu çalışma saygın bilim dergisi nature astronomy'de yayınlanmış. bu noktada meraklısına bir not da bırakayım; bilim insanları daha önce osiris - rex görevi ile bennu asteroidi'nden örnekler almış ve bu göktaşında da benzer bir analiz gerçekleştirilmişti.

şimdi, buradan itibaren konuyu detaylıca öğrenmek isteyenler için sırayla gideyim; ryugu asteroidi nasıl bir gök cismidir ve bu keşif ne anlama geliyor?

ryugu, 1999'da keşfedilen, yaklaşık 900 metre çapında, dünya'ya en yakın noktasında ay'la aramızdaki mesafenin 4'te 1'i uzaklığa kadar (~ 100 bin km) yaklaşma potansiyeli olan, tehlikeli sınıfında bir gök cismi. ve yapılan çalışmalara göre, yolculuğuna milyarlarca yıl önce güneş sistemi'nin dışında başladı ve birçok çarpışmanın sonunda bugünkü yapı ve yörüngesine sahip oldu. yüzeyi çok ince taneli ve gözenekli bir yapıda olan ryugu, aynı kökene sahip olduğu düşünülen bennu asteroidi ile birlikte yaşamın kaynağını uzayda arayan (ya da evrende yalnız mıyız sorusuna cevap arayan) bilim insanları tarafından dikkatle inceleniyordu.

şuraya ryugu'nun ve bennu'nun karşılaştırmalı "gerçek" fotoğraflarını ve her iki gök cisminin neden kardeş olduğunu düşündüğümüzü anlatan bir de link bırakayım.

bennu ile başlayıp ryugu ile devam eden bu keşfin ne anlama geldiğini anlamak için ise, önce nükleobazın ne olduğuna bakmamız gerekli.

bedenimizdeki her bir hücrenin içinde, nasıl görüneceğimizden tutun, organlarımızın nasıl çalışacağına, birçok genetik talimat içeren karmaşık moleküller yani dna'lar ve rna'lar bulunur, kısaca yaşamın fonksiyonel parçaları. işte nükleobazlar, yani azotlu baz molekülleri, beş karbonlu şekerle birleşerek nükleosit, nükleositler de fosfatlarla birleşerek nükleotitleri oluştururlar. nükleotitler de nükleik asitlerin yani dna ve rna'ların temel içeriğidir. hepinizin bildiğini düşündüğüm dna sarmalındaki o meşhur basamaklar, nükleobazların birbirine hidrojen bağlarıyla tutunması ile kurulur.

haberde, az önce neden önemli olduklarını açıklamaya çalıştığım, tek başlarına bir anlam ifade etmeyen ama bir araya gelip dizildiklerinde genleri oluşturan; adenin, guanin, sitozin, timin, urasil adlı 5 nükleobazın tamamının ryugu'da bulunduğunu görüyoruz.

sonuç olarak

tüm bu bilgilerden hareketle, dünya'daki yaşamın kaynağının uzaydan gelmiş olabileceği varsayımının gerçekten ciddileştiğini ve/veya dünya'daki evrimin, asteroitlerin getirdiği organik moleküllerden beslenmiş ve şimdiki seviyeye gelmiş olabileceğini, tabiri caizse level atlamış olabileceğini rahatlıkla söyleyebiliriz. yaşamın hammaddesi uzayda sandığımızdan çok daha yaygın ve ister ruhani, ister bilimsel düşünün, göklerden gelen bir karar var :) kuantum dolanıklığı kavramının bazı kolpa new age söylemleriyle ayağa düşürülmesi gibi romantik bir duvar yazısına dönüşen "hepimiz birer yıldız tozuyuz" sözü artık neredeyse bir gerçeklik.