buzluktan çıkan küpün kenarları cam gibi, ortası ise içine süt damlatılmış gibi beyaz. suyu değiştiriyorsunuz, kaynatıyorsunuz, şişe suyu deniyorsunuz. sonuç çoğu zaman aynı.

o beyazlık, binlerce minik hava kabarcığı. suyun içinde her zaman çözünmüş hava var, buz ise sıvı suya göre çok daha azını tutabiliyor. su donarken fazla hava dışarı itiliyor.

asıl mesele donmanın yönü. kalıptaki su her taraftan, dışarıdan içeriye doğru donuyor. önce katılaşan kenarlar havayı ve sudaki mineralleri ortaya doğru sürüyor. en son donan merkezde kaçacak yer kalmıyor, hepsi orada hapsoluyor. kabarcıklar ışığı bütün renklerde aynı şekilde saçtığı için orta beyaz görünüyor. karın beyaz görünmesinin sebebi de aynı.

kaynatma efsanesi buradan çıkıyor. kaynatmak sudaki havayı azaltıyor ama donmanın yönünü değiştirmiyor. içki yazarı camper english'in 2009'daki denemelerinde kaynatılıp sıcak konan su, soğuk sudan belirgin biçimde daha berrak donmadı. damıtılmış su da bulanık donuyor.

barlardaki kristal gibi buzun sırrı ise bir göl. göl yukarıdan aşağıya donar, yüzeydeki buz berraktır çünkü hava ve kir aşağıdaki sudan kaçabilir. english'in 2009'da anlattığı "yönlü dondurma" bunu taklit ediyor. suyu kapağı açık bir soğutma çantasına koyup dondurucuya bırakıyorsunuz. yanlar ve dip yalıtıldığı için su yalnızca üstten donuyor, bulanıklık en son donan dip kısma, kabaca son çeyreğe toplanıyor. o kısmı kesip atınca elinizde cam gibi bir blok kalıyor.

evdeki küpün kusuru yok. sadece kaçacak yeri olmayan havayı ortasında saklıyor.

kaynaklar:

university of southern queensland / the conversation: berrak buz nasıl yapılır
https://www.unisq.edu.au/…he-conversation-clear-ice

purdue university materials engineering: buzdaki hava kabarcıkları
https://engineering.purdue.edu/…ls/other/yoder.html

alcademics (camper english): yönlü dondurma nedir
https://alcademics.com/…at-is-directional-freezing/