ABD ve İran Neler Oldu da Savaşın Kıyısına Geldi?
net bir şekilde söylemek gerekirse evet, amerika iran savaşı olacak
soru şu ki; ne zaman ve ne ölçekte olur?
bunu kahvehane ağzıyla sallayarak değil, mevcut askeri yığınak, diplomatik tıkanıklık, istihbarat verileri ve düşünce kuruluşlarının analizlerini sentezleyerek net bir şekilde söylüyorum. şu an abd-iran ilişkileri 1979'dan bu yana en tehlikeli noktasında ve olaylar diplomasiden çok, önüne geçilemez bir çekim kuvvetiyle savaşa doğru ilerliyor. trump'ın dün (19 şubat'ta) birleşmiş milletleri bile baypas ederek kendi kurduğu yeni barış kurulu (board of peace) toplantısı üzerinden iran'a anlaşma için 10-15 gün süreniz var demesi , üst düzey bir danışmanının axios'a önümüzdeki birkaç hafta içinde kinetik eylem görme ihtimalimiz %90 açıklamasını yapması ve basra körfezi'ndeki askeri yığınağın 2003 irak işgalinden bu yana en büyük seviyeye ulaşması; tüm bunlar retorik değil, doğrudan executable readiness yani icra edilebilir hazırlık durumun göstergeleridir.
ama önce buraya nasıl gelindiğini anlamak lazım
haziran 2025'te yaşananlar her şeyi değiştirdi. israil, (bkz: yükselen aslan operasyonu) ile iran'ın hava savunmasını kör edip nükleer bilim insanlarını vurduktan dokuz gün sonra abd, (bkz: gece yarısı çekici operasyonu) ile devreye girdi. b-2 spirit hayalet uçakları, dünyanın en büyük sığınak delici bombalarını (gbu-57) fordow ve natanz tesislerine bıraktı. tüm saldırı 25 dakika sürdü. iran hava savunması saldırıyı tespit dahi edemedi; buna karşılık olarak israil ve abd üslerine yüzlerce füze atarak yanıt verdiler. bu olayların asıl yıkıcı sonucu ise iran parlamentosunun 210-0 oyla uluslararası atom enerjisi ajansı (uaea) ile tüm işbirliğini askıya alması oldu. o günden beri uluslararası toplum, iran'ın nükleer programına karşı fiilen kör.
şu an iran'ın elinde %60 zenginleştirilmiş 400 kilogramın üzerinde uranyum stoku var ve bu, nükleer silah seviyesine (breakout) ulaşmaları için çok kısa bir süreye ihtiyaçları olduğu anlamına geliyor. dahası iran, vurulan tesislerini, abd sığınak delicilerinin bile ulaşamayacağı derinliklere, isfahan ve natanz'daki dağların 100 metre altına taşıyarak devasa tünel ağları inşa etti.
gelelim şu anki askeri tabloya
abd'nin ortadoğu'daki mevcut kuvvet yapılanması devasa boyutta. f-35c'ler taşıyan uss abraham lincoln uçak gemisi zaten bölgede ve bir iran iha'sını düşürdü. donanmanın en büyük gemisi uss gerald r. ford ise karayipler'den apar topar bölgeye sevk edildi. 17-18 şubat'ta langley'den kalkan f-22 raptor'lar ingiltere üzerinden ortadoğu'ya ulaştı. altı adet e-3 awacs komuta kontrol uçağı suudi arabistana yerleşti. bölgedeki 18'den fazla üste 40.000-50.000 amerikan askeri bulunuyor ve hava savunması için bölgeye patriot ve thaad bataryaları yığıldı. abd'nin yanı sıra israil de "çok cepheli bir savaşa" hazırlanarak tüm sivil ve acil durum sistemlerini en üst alarma geçirdi. hedeflenen operasyon tek gecelik bir cezalandırma değil, iran'ın balistik ve nükleer kapasitesini, devrim muhafızları karargahlarını tamamen silmeyi amaçlayan haftalar sürecek devasa ve rejim için varoluşsal bir hava harekatı olarak planlanıyor.
iran ise tarihinin en büyük beka krizini yaşıyor ve tam da bu zayıflık, kaybedecek hiçbir şeyi kalmayan köşeye sıkışmış bir rejimi çok daha öngörülemez kılıyor.
ekonomik çöküş inanılmaz boyutlarda. direniş ekseni çöktü: esad devrildi, hizbullah liderliğini kaybetti, hamas zayıfladı. en büyük asimetrik ve ekonomik can damarlarından biri olan, abd yaptırımlarını delen gölge filoları, abd özel kuvvetleri'nin venezuela devlet başkanı maduro'yu derdest edip paketlemesiyle darmadağın oldu. içeride ise aralık 2025'te başlayıp 31 eyalete yayılan protestolarda rejim, 8-9 ocak tarihlerinde çatı keskin nişancılarını kullanarak 30 binden fazla sivil vatandaşı katletti. dolar-riyal kuru 1,5 milyona fırladı, jcpoa imzalandığında bu rakam 32.000'di.
JCPOA: Joint Comprehensive Plan of Action - Ortak Kapsamlı Eylem Planı. İran nükleer anlaşması veya İran anlaşması olarak da bilinen, yaptırımların hafifletilmesi ve diğer hükümler karşılığında İran nükleer programını sınırlamayı amaçlayan bir anlaşmaydı. 18 Ekim 2025'te, Haziran 2025 İran-İsrail savaşının ardından İran, 10 yıl sonra anlaşmanın feshedildiğini resmen duyurdu. (Editörün notu)
diplomasi masasında durum tam bir çıkmaz sokak
jcpoa zaten öldü. umman arabuluculuğunda cenevre'de süren son görüşmelerde iran, balistik füzeleri ve uranyum zenginleştirmeyi kırmızı çizgisi ilan edip pazarlığa kapattı. abd başkan yardımcısı jd vance de diplomasinin doğal sonuna yaklaştığını ve iran'ın kırmızı çizgileri anlamadığını belirtti.
ilginçtir ki; daha düne kadar abd'yi iran'a vurması için gaza getiren türkiye, suudi arabistan, katar ve mısır gibi bölge ülkeleri, şu an savaşı durdurmak için washington'da yoğun lobi yapıyor. neden mi? çünkü olası bir harekatın sadece rejimi değil iran devlet aygıtını tamamen çökerteceğinden, sınırlarına milyonlarca mültecinin yığılacağından ve bölgede israil'in doldurmaya çalışacağı devasa bir jeopolitik kara delik oluşacağından korkuyorlar.
üstelik küresel enerji piyasası bir saatli bombanın üzerinde oturuyor. iran, dünya petrolünün % 20'sinin geçtiği hürmüz boğazı'nı tatbikat bahanesiyle geçici olarak trafiğe kapatarak şantaj silahını çoktan çekti. aynı sularda rusya ve çin ile ortak deniz tatbikatı yaparak "arkamda crink ittifakı var" mesajı veriyorlar. olası bir savaş senaryosunda boğazın tamamen kapanması veya iran'ın körfez'deki petrol tesislerine füzelerle misilleme yapması, petrol fiyatlarını 90 dolar seviyelerinden 130 dolar gibi tarihi zirvelere fırlatabilir.
uzun lafın kısası
diplomatik bir mucize olmazsa (%15-20 ihtimal), önümüzdeki 10-15 günlük süre dolduğunda o füzeler ateşlenecek. abd zaten haziran 2025'te iran topraklarını vurarak tırmanma eşiğini çoktan aştı ve bir emsal yarattı. içerideki krizden tükenen, uaea denetiminden çıktığı için fiilen kör bir alanda nükleer program yürüten bir iran ile ordusunu çoktan yığmış, barış kurulu üzerinden kendi uluslararası düzenini dayatan bir abd karşı karşıya. önümüzdeki haftalar, orta doğu'da on yıllarca sürecek yeni ve çok daha tehlikeli bir kaos döneminin perdesini açacak gibi duruyor.
Diplomasi Sürerken Savaş Uçaklarının Havada Gezdiği ABD - İran Hattında Ne Oluyor?
