ABD-İran Savaşının Çin'in Lehine Gelişen Sonuçları
çin, devam eden amerika iran savaşı'nın rusya ile en büyük kazananı olan ülke
en büyük kazancı ilk yazayım, çin şu anda dünyada sağduyunun sesi pozisyonuna geldi. abd hürmüz boğazı'nı açamayınca çin'e sesleniyor, avrupalılar abd'nin saldırılarını bitirmesi için çin'den medet umuyor. eskiden bu pozisyondaki devlet abd'ydi. sıkıntısı olan devletler abd'ye gelirdi, abd'den destek isterdi.
daha somut bir şekilde ifade edilebilecek kazançları da var tabii:
mesela petrodoların çöküşü. körfez ülkeleri yıllardır petrolü dolar üzerinden satarak doların rezerv para birimi olmasını perçinliyor, petrolden kazandıkları parayı abd'de değerlendiriyordu, abd'den asla kullanmayacakları milyarlarca dolarlık silah satın alıyorlardı. bunu abd'yi çok sevdikleri için değil, abd'nin güvenlik şemsiyesi içine gireceklerini düşündükleri için yapıyorlardı. bir nevi ticaret yani, körfez ülkeleri masaya para getiriyordu, abd de güvenlik. bu sayede abd diğer ülkelere kıyasla çok daha rahat bütçe açığı verebiliyordu.
işte bu savaş ile bunun sonuna geldik. aslında bunun sonuna daha önce, israil katar'da abd ile diyalog için bulunan hamas delegasyonunu vurduğunda gelmiştik: #178286808. ama son gelişmeler süreci inanılmaz hızlandırdı.
şu anda abd'ye hakim olan ideoloji hristiyan siyonizmi. abd'nin israil'e bu kadar yardımda bulunmasının bir sebebi israil lobisi (aipac) ama asıl sebebi değil. hristiyan siyonistler israil için aipac'ten daha fazla para harcıyorlar. hristiyan siyonistlerin israil'e yardım etmelerinin sebebi incil'e göre kıyametin gelişini hızlandırmak.
bugün abd'nin israil büyükelçisi mike huckabee neler demiş bir bakın isterseniz
sorun şu ki ana ideolojisi bir din olan bir grupla ticaret yapamazsınız. o yüzden de körfez ülkeleri abd'ye para vererek güvenlik alamıyorlar, çünkü abd bu güvenliği kendi dini ideolojisiyle çeliştiği sürece sağlamayacak.
bugün bahreyn abd'ye harcadığı paranın onda birini iran kızılayı'na falan yatırsaydı belki iran katar'ı, bae'yi ve kuveyt'i vururken bahreyn'i pas geçerdi. o yüzden de artık bu ülkeler gereksiz yere abd'ye yatırım yapmayacaklar.
iran bugün yuan üzerinden ödeme yapılan gemilerin körfezden geçmesine izin vermeyi düşünüyor. yuan üzerinden petrol ve doğalgaz alınabilirse devletler neden eskisi kadar dolar rezervi tutsun? bunu abd'nin keyfekeder uyguladığı yaptırımlarla birlikte düşünün bu arada.
yani abd böyle bir hata yaparken çin araya girip abd'nin bu hatayı yapmasını engellese miydi?
olayın bir de kore boyutu var
güney kore, abd kore'ye thaad sistemi yerleştirebilsin diye çin'le 2016'da bayağı papaz olmuştu. o thaad şimdi israil'de. abd güney kore'nin ne dediğini hiç umursamadan thaad'ı söktü ve götürdü.
güney kore de muhtemelen fark etti ki abd'nin öncelikleri değişebiliyor ama güney kore'nin 300 km ötesinde çin'in varlığı değişmiyor. dahası kore japonya ile de kanlı bıçaklı, liancourt kayalıkları sorunundan japon denizi'nin ismine ve japon donanmasının halen emperyal japon bayrağını kullanmasına kadar çok konuda sorun yaşıyorlar. bu ikisini birlikte tutan tek şey abd hegemonyasıydı. şu anda eminim ikisi de pozisyonlarını düşünüyorlardır. abd geçici ama coğrafya kalıcı.
napolyon'un 'düşmanın hata yaparken araya girme' lafı burada bence çok anlam kazanıyor
ama bu olayın bir boyutu daha var: çin araya girseydi ne yapacaktı?
israil şu anda batı ülkelerinden aldığı destekle tamamen dengesiz bir şekilde hareket ediyor. yani israil sonuçlarını hiç düşünmeksizin bir soykırım yapabiliyor, başka ülkelerin büyükelçiliklerine saldırabiliyor, diplomatik heyetleri öldürebiliyor. çin'in iran'a göndereceği gemilere de saldırabilir. böyle bir şey olursa çin de batı asya'da batağa saplanacak. ne gerek var?
şu anda zaten çin iran'a her türlü istihbaratı sağlıyor, kendi gnss'si ile ve kendi uyduları ile iran füzelerinin hedefi bulmasına yardımcı oluyor, çift kullanımlı elektronik parçalar göndererek iran'ın halen füze ve drone yapmasına önayak oluyor.
ayrıca çin'in petrol bulma sorunu da yok, piyasa fiyatları yükseldiği için pahalıya alıyorlar ama iran'dan savaş yokmuş gibi petrol almaya devam ediyorlar. adamların tek sorunu ürünlerinin maliyetlerinin artması sebebiyle batı'daki müşterilerinin daha az tüketecek olması.
bir grup insan çin ne yaparsa b*k atmak için hazır bekliyor. bugün çin'i hiçbir şey yapmadığı için eleştirenler eğer çin iran'a yardım için uçak gemisi gönderseydi de çin'i küresel barışa tehdit olmakla suçlayacaklardı.
doğruyu söylemek gerekirse çin'in yapması gereken hiçbir şey yok. abd çin'in yükselmesi için ne gerekiyorsa yapıyor zaten.
eklemeler
iran çin'e petrol satmaya devam ediyor. abd, çin iran petrolüne ulaşamazsa diğer petrol kaynakları için rekabete girip girip petrol fiyatlarını iyice yükseltir korkusundan ötürür iran'ın çin'e petrol satmasını engelleyemiyor.
yani çin, iran'dan gelen %13'lük petrolünü halen alabiliyor, sadece bunun için biraz daha fazla para ödüyor. çin, şu anda stratejik rezervlerini kullanmıyor, petrole erişimde bir sorun yaşamıyor. avustralya ve japonya gibi parasını vererek bile petrol alamayan ülkeler var mesela, çin'in durumunu onlarla kıyaslayın.
ayrıca çin bir demokrasi değil, çin vatandaşlarının enerjiyi biraz daha pahalıdan almasını bütün batı ülkelerine göre daha uzun süre sürdürebilir. çin'de abd'ye kıyasla elektrikli araçlar daha yaygın, petrol fiyatlarındaki artışın vatandaşların mobilitesine yansıması abd'ye göre daha az. çin'in abd'ye göre daha güçlü bir demiryolu altyapısı var, çin'de bütün tüketim ürünleri tırlarla taşınmıyor. çin'de abd'deki gibi bir banliyö kültürü yok, çinliler otomobile abd'liler kadar bağımlı değil: #182514725.
ikincisi, rejim değişirse evet çin için büyük bir kayıp olur. fakat henüz rejim değişmedi. trump'ın "hürmüz'ü kullananlar düşünsün" açıklamasından da yola çıkarsak abd işi bitirip dönmek istiyor. yani muhtemelen rejim değişmeyecek. rejim değişecek olursa da yeni rejimin abd'ye yakın olacağının garantisi yok.
rejim değişirse bunu tekrar konuşuruz, fakat petrol erişimi konusunda çin'in yaşadıkları sıkıntılar abd'ninkilerden daha az.
Hürmüz Boğazı'nın Küresel Enerji Piyasalarındaki Stratejik Önemi
